Janusz Stanisław Pasierb
Janusz Stanisław Pasierb

ks. prof. dr hab. Janusz Stanisław Pasierb
(1929-1993)

Kapłan, poeta i historyk sztuki. Był jednym z najwybitniejszych humanistów drugiej połowy XX wieku. Niekwestionowany autorytet i wzór osobowy, zwany przez Jerzego Turowicza „polskim Mertonem”.

Janusz St. Pasierb urodził się 7 stycznia 1929 roku w pomorskim miasteczku Lubawa, w rodzinie nauczycielskiej. Jego dzieciństwo w dostatnim i szczęśliwym domu przerwał wybuch drugiej wojny światowej, którą wraz z rodzicami spędził w Żabnie pod Tarnowem. Przymusowe zesłanie i konieczna współodpowiedzialność za losy rodziny przełożyły się na przyspieszone dojrzewanie emocjonalne, a także intelektualne: lekturę książek i pisanie pierwszego dziennika, a przede wszystkim skuteczną naukę greki i łaciny. Po wojnie rodzina Pasierbów wróciła do Tczewa, a syn Janusz zdał w 1947 roku maturę i wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego w Pelplinie.
Dał się wówczas poznać jako człowiek wielkiej inteligencji, pracowitości i pobożności, ale także pełen poczucia humoru. Jeszcze jako kleryk nawiązał współpracę z „Tygodnikiem Powszechnym”. Po otrzymaniu w 1952 roku święceń kapłańskich przez krótki czas był wikariuszem w Grudziądzu i w Redzie, a potem rozpoczął studia kolejno na: Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie (obecnie UKSW), Uniwersytecie Jagiellońskim, Uniwersytecie Warszawskim, w Papieskim Instytucie Archeologii Chrześcijańskiej w Rzymie oraz na Uniwersytecie Kantonalnym we Fryburgu. Efektem tych studiów były trzy doktoraty: z teologii, archeologii i historii sztuki oraz znajomość pięciu języków.
Od końca lat 50. ks. Janusz Pasierb był wykładowcą historii sztuki na ATK. W 1964 roku habilitował się na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Rok później został kierownikiem Katedry Historii Sztuki ATK. Od 1963 roku wykładał historię sztuki także w Wyższym Seminarium Duchownym w Pelplinie. W 1972 roku został profesorem ATK, a w 1982 roku profesorem zwyczajnym.
W tych i następnych latach powstało wiele prac naukowych i popularnonaukowych ks. Pasierba, dotyczących zarówno dawnej sztuki sakralnej, jak i zjawisk we współczesnej kulturze. Jego pozycja w świecie nauki, jako wybitnego historyka sztuki i humanisty została ugruntowana nie tylko w Polsce, ale i za granicą. Był zapraszany na różnorodne konferencje, ale także stał się członkiem redakcji „Studiów Pelplińskich”, „Tek Gdańskich”, „Studiów Claromontana”, „Naszej Przeszłości” oraz „Przeglądu Katolickiego”. Uczestniczył w pracach wielu krajowych i międzynarodowych gremiów naukowych m.in.: Papieskiej Komisji Ochrony Dziedzictwa Artystycznego i Historycznego Kościoła, Papieskiej Międzynarodowej Akademii Maryjnej, Europejskiej Akademii Nauk i Sztuk oraz Europejskiego Centrum Kultury, był przedstawicielem ATK w Federation Internationale des Universitas Catholique FIUC, a także członkiem Pen Clubu i Polskiego Komitetu Narodowego ICOMOS, Warszawskiego Towarzystwa Naukowego, Komitetu Nauk o Sztuce PAN, członkiem Rady Kultury przy Prezydencie RP Lechu Wałęsie, Rady Ochrony Zabytków przy Ministrze Kultury i Sztuki, członkiem Komisji Konserwacji Cudownego Obrazu Matki Boskiej Jasnogórskiej, a także wiceprzewodniczącym Komisji Episkopatu ds. Sztuki Kościelnej.

Pracę naukową ks. Pasierb łączył z twórczością eseistyczną i poetycką, którą zajął się z powodzeniem zachęcony przez Witolda Gombrowicza. Pierwszy zbiór wierszy ks. Pasierba – Kategoria przestrzeni – ukazał się w 1978 roku. Uważany za znakomitego kaznodzieję wygłosił homilie m.in. na mszach pogrzebowych odprawianych za kardynała Stefana Wyszyńskiego, Kazimierę Iłłakowiczównę, Andrzeja Kijowskiego oraz Jana Lechonia.
Prof. Tadeusz Chrzanowski napisał we wspomnieniach o ks. Pasierbie: „Był poetą w dosłownym i przenośnym znaczeniu tego słowa. W dosłownym – co udokumentował opublikowanymi za życia wierszami. I w przenośnym – ponieważ na błyski i iskry poezji natrafialiśmy u niego wszędzie – w najbardziej nawet uczonych dywagacjach. A ponadto poezja była po prostu elementem podstawowym jego życia, jego psychiki, jego sposobu bycia i stosunku do innych ludzi”. Krzysztof Zanussi dodał: „Wytworny, światowy, pasujący jak ulał do salonów, cięty w dowcipie, elegancki w ostrej polemice – ktoś, kto pasowałby może do obiadów czwartkowych króla Stasia czy dyskusji z Encyklopedystami. [...] I za tym jakieś drugie oblicze: poważniejsze, skupione. Twarz kapłana przejętego serio powołaniem”.

Ks. Janusz St. Pasierb zmarł 15 grudnia 1993 roku. Pochowany został na cmentarzu w Pelplinie.

 

[za: www.ihs.uksw.edu.pl]

Książki autora: