Nauka o literaturze, języku i teatrze
Norbertinum
ul. Długa 5
20-346 Lublin
tel. 744 11 58
fax 744 11 48
ul. Długa 5
20-346 Lublin
tel. 744 11 58
fax 744 11 48
Zobacz również: Serie wydawnicze: Mistrzowie
Książka jest pierwszą w polskiej humanistyce próbą tak szerokiego i całościowego spojrzenia na osobę i dzieło Wacława Borowego. Jest swego rodzaju zbiorową monografią uczonego, na którą złożyły się głosy jemu współczesnych luminarzy polonistyki oraz wybitnych jego uczniów i współpracowników. Wśród autorów znaleźli się m.in.: Karol Wiktor Zawodziński, Konrad Górski, Juliusz Kleiner, Wiktor Weintraub, Kazimierz Wyka, Henryk Elzenberg, Michał Głowiński, Czesław Zgorzelski, Zofia Stefanowska, Zdzisław Najder, Zygmunt Lichniak, Tadeusz Makowiecki - w sumie 44 szkice i wspomnienia, prezentujące wszechstronne i wieloaspektowe podejście do osoby „Zatajonego artysty” (określenie K.W. Zawodzińskiego). Rozdział wstępny prezentuje pięć obszernych artykułów napisanych po śmierci W. Borowego. Dalsze części książki ukazują Borowego jako historyka i teoretyka literatury, bibliotekarza i krytycznego czytelnika. Prezentują wspomnienia uczniów Profesora oraz dyskusję wokół jego książki „O poezji polskiej w wieku XVIII”.
Przewodnik po historii teatru w Polsce, napisany z dużym znawstwem, charakteryzujący się klarownością i przystępnością w prezentowaniu niezwykle erudycyjnego materiału. Ukazuje najważniejsze momenty rozwoju myśli teatralnej w Polsce, poczynając od średniowiecznych dramatyzacji liturgicznych, kończąc na współczesnym teatrze alternatywnym. Szczególną uwagę poświęca Autor dwudziestowiecznym przemianom kształtu polskiego teatru, ukazując sylwetki wybitnych reformatorów (m.in. Wyspiański, Osterwa, Jaracz, Schiller, Szajna, Horzyca, Dejmek, Grotowski, Kantor) i podkreślając znaczącą rolę niezwykłych osobowości reżyserów, aktorów w doskonaleniu artystycznej wizji polskiej sceny. Orientację w bogatym materiale faktograficznym ułatwiają liczne tabele, zestawienia oraz uzupełniające całość indeksy. Opracowanie stanowi cenną alternatywę monografii naukowych oraz pomoc w popularyzacji wiedzy o polskim teatrze, w kształtowaniu świadomości bogatej tradycji i znaczącego dorobku.
O Autorze
Kazimierz Braun, reżyser, pisarz, historyk teatru. Kierował Teatrem im. Osterwy w Lublinie (1967-1974), następnie Teatrem Współczesnym we Wrocławiu (1975-1984). Wykładał na Uniwersytecie Wrocławskim, uczył aktorstwa i reżyserii na PWST Kraków/Wrocław. Od 1985 r. mieszka i pracuje w Stanach Zjednoczonych, gdzie reżyserował w licznych teatrach i wykładał w New York University, University of California, DePaul University w Chicago i innych. Zrealizował ponad 130 widowisk teatralnych i telewizyjnych w kraju i zagranicą, wśród nich liczne sztuki Norwida i Różewicza, Dziady Mickiewicza, Annę Livię wg Joyce'a, Dżumę wg Camusa. Opublikował 25 książek w językach polskim i angielskim, m.in. Teatr Wspólnoty (Kraków 1972), Nowy teatr na świecie. 1960-1970 (Warszawa 1975), Teatr Polski (1939-1989) (Warszawa 1994), Szkice o ludziach teatru (Warszawa 1996), Wprowadzenie do reżyserii (Warszawa 1998), Kieszonkowa historia teatru na świecie w XX wieku (Lublin 2000), Kieszonkowa historia teatru polskiego (Lublin 2003).
„Onufry Pietraszkiewicz to jeden z najbliższych przyjaciół Mickiewicza, kopista jego tekstów, współzałożyciel Towarzystwa Filomatów, strażnik filomackich pamiątek - czyli mówiąc prościej - archiwista związku, jego skarbnik, bibliotekarz [...], student Uniwersytetu Wileńskiego, następnie Uniwersytetu Królewsko-Warszawskiego, bakałarz w Szkole Wojewódzkiej Lubelskiej, odpracowujący pobierane w Warszawie stypendium, wreszcie organizator komitetu pomocy uwięzionym (podczas filomackiego śledztwa i procesu) i zesłaniec, który blisko 30 lat spędził w syberyjskim Tobolsku”. (fragm. Wstępu)
Z przechowywanej w Bibliotece Uniwersyteckiej KUL części Archiwum Filomatów autorka pracy wybrała korespondencję Onufrego Pietraszkiewicza (około 300 listów) i na jej podstawie naszkicowała obraz człowieka i miasta (Lublina) pierwszej połowy XIX wieku. Dzięki filomackim pamiątkom powstał ten Lublina "konterfekt niepochleby". Onufremu Pietraszkiewiczowi zawdzięczamy opisanie miasta (m.in. nieistniejących już dziś fary i łazienek) oraz jego mieszkańców (współpracowników ze Szkoły Wojewódzkiej Lubelskiej i pięknych lublinianek).
O Autorce
Małgorzata Cwenk - doktor nauk humanistycznych. Urodzona w Lublinie w 1975 roku, w latach 1994-1999 studiowała polonistykę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Od roku 2000 pracuje na stanowisku asystenta w Katedrze Literatury Oświecenia i Romantyzmu Instytutu Filologii Polskiej KUL. Jej rozprawa doktorska - Biografia zesłańca - została wyróżniona Nagrodą Rektora KUL. Swoje naukowe zainteresowania skupia wokół problematyki poezji romantycznej.
Przedmowa: Andrzej Paluchowski
W archiwach Lwowa, Wilna, Warszawy, Moskwy Petersburga, Kijowa, Mińska, Tomska i innych miast zachowały się setki spraw polskich zesłańców, oskarżonych o lekturę pism zakazanych, szczególnie zaś utworów Mickiewicza i Słowackiego. W obszernych tekach zawarte są protokoły zeznań oskarżonych i świadków, wnioski śledczych oraz ich korespondencja z Dyrekcją Policji i Gubernatorstwem. [...] W tekach znajdują się również wyroki sądu...
Naukowe opracowanie dziejów prześladowań ludności polskiej przez zaborców za lekturę dzieł Adama Mickiewicza. Praca niezwykła, o wielkim znaczeniu, której doniosłości przydaje znakomita podstawa źródłowa. Autorka dotarła do bogatych archiwaliów wileńskich i lwowskich, do których pracownik naukowy z Polski dotychczas miał ograniczony dostęp. Dała świadectwo ogromnego wysiłku kwerendalnego, szukania, odpisywania fragmentów akt śledczych i "konfiskat"; przygotowywanie materiałów do niniejszej książki zajęło Autorce ponad pięćdziesiąt lat. Materia badawcza dotyczy kilkunastu sylwetek aresztowanych miłośników Wieszcza i odpisanych przez nich fragmentów Konrada Wallenroda, IV i III części Dziadów, Ksiąg narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego oraz Pana Tadeusza. Skupiona na analizie cennych źródeł, stworzyła dramatyczny obraz recepcji Mickiewicza na ziemiach pod zaborami.
O Autorze
Dora Kacnelson, doktor filologii, slawistka, badaczka twórczości Adama Mickiewicza, autorka licznych opracowań na temat uczestników powstania listopadowego i styczniowego. Opublikowała m.in. Z dziejów polskiej pieśni powstańczej XIX wieku. Folklor powstania styczniowego (Wrocław 1974), Poezja Mickiewicza wśród powstańców. Wiek XIX. Z archiwów Wilna, Lwowa i Czyty (Kraków 1999). Wiele ważnych rozpraw opublikowała w czasopismach i księgach zbiorowych, np. Uczestnicy spisków lat 1839-1845 w Królestwie Polskim na katordze nerczyńskie (1981), Piotr Wysocki w pieśni gminnej (1983). Publikowała na łamach "Zeszytów Historycznych", "Kultury", "Arcan", "W kręgu kultury" (kontynuacja przedwojennego "Ateneum Wileńskiego"). Zmarła 1 lipca 2003 r. w Berlinie.
Książka wydana z okazji jubileuszu 50 lat pracy twórczej oraz pracy dydaktycznej prof. Jerzego R. Krzyżanowskiego na amerykańskich uniwersytetach. Gromadzi pięćdziesiąt szkiców, stanowiących część Jego dorobku naukowego i publicystycznego, ogłaszanego w ciągu pół wieku pracy na amerykańskich uniwersytetach. Zbiór tworzą dwie części: Szkice historyczne i Szkice literackie. Szkice zebrane w części I mają charakter autobiograficzny, są wspomnieniem wydarzeń historycznych, zwłaszcza pewnych fragmentów dziejów AK, której żołnierzem był Autor w czasie okupacji niemieckiej i sowieckiej. Szkice literackie rozpoczyna cykl prac poświęconych Henrykowi Sienkiewiczowi, będących hołdem złożonym pamięci Ojca, prof. Juliana Krzyżanowskiego (1892–1967). Innym, obszerniejszym zbiorem prac jest sześć szkiców o pisarstwie Włodzimierza Odojewskiego, zwłaszcza o jego powieściach i opowiadaniach z tzw. cyklu podolskiego. Trzy szkice Autor poświęcił W.S. Kurniczakowi, amerykańskiemu pisarzowi publikującemu w języku angielskim, dotykającego w swoich powieściach spraw polskich. Większość prac zebranych w tomie szkiców była publikowana w języku polskim w periodykach emigracyjnych i w pracach zbiorowych.
O Autorze
Jerzy R. Krzyżanowski, emerytowany profesor literatury na Ohio State University w Columbus (Ohio). Urodził się 10 grudnia 1922 r. w Lublinie. W okresie okupacji żołnierz Armii Krajowej w oddziale partyzanckim „Szarugi”. W latach 1944–1947 więziony w sowieckich obozach internowanych dla żołnierzy AK. W 1959 r. ukończył Wydział Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego i wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Sześć lat później, w 1965 r., uzyskał tytuł doktora filozofii na University of Michigan. Wykładał literaturę polską na University of California (Berkeley), University of Michigan, University of Colorado, University of Kansas i Ohio State University. Otrzymał wiele wyróżnień, m.in. członkostwo honorowe stowarzyszenia Phi Beta Kappa, członkostwo honorowe Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza, dwukrotnie Nagrodę Honorową im. Bolesława Prusa, nagrodę Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Jest członkiem polskich i amerykańskich towarzystw naukowych, m.in. The Polish Institute of Arts and Sciences in America. Odznaczony m.in. Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Oficerskim i Komandorskim Orderu Zasługi RP.
Opublikował liczne prace na temat literatury polskiej, współpracując z periodykami naukowymi w Polsce, Stanach Zjednoczonych, Anglii, we Francji, w Kanadzie, Austrii i w Niemczech, oraz dwie monografie (Ernest Hemingway, Warszawa 1963; Wladyslaw Stanislaw Reymont, New York 1972), zbiór esejów krytycznych (Legenda Somosierry i inne prace krytyczne, Warszawa 1987), tom opowiadań (Dekady. Opowiadania lubelskie, Lublin 2006), osiem powieści (Generał. Opowieść o Leopoldzie Okulickim, Londyn 1980; Diana, New York 1986; Banff, Paryż 1988; U „Szarugi”. Partyzancka opowieść, Lublin 1995, wyd. 2, Lublin 2004; Ariadne, Lublin 1998; Afrodyte, Lublin 1999; Myślę, że wrócę kiedyś..., Londyn 2001; Gdybym cię opuścił..., Lublin 2007) oraz antologię Katyń w literaturze (Lublin 1995; wyd. 2, Lublin 2003).
Recenzenci: dr hab. Gustaw Ostasz, dr hab. Antoni Chojnacki
Zaproponowane tu interpretacje stanowią przykłady różnych możliwości zastosowania metody ergocentrycznej, a więc „nastawionej” na badanie poszczególnych utworów literackich, którą - za Emilem Steigerem - określa się często jako „sztukę interpretacji”. Są one egzemplifikacją tezy, że tylko poprzez wnikliwą i dogłębną interpretację można dotrzeć do artystycznej i problemowej prawdy dzieła literackiego, choć, oczywiście, zawsze pozostanie jakieś tajemne „jądro ciemności”, wymykające się dyskursywnym ocenom i sądom. Autor poddał interpretacji utwory poetyckie, wiedząc z własnych doświadczeń dydaktycznych, że liryka w procesie poznawania literatury - na różnych zresztą poziomach kształcenia - traktowana jest jako „najtrudniejszy” rodzaj literacki. I właśnie interpretacja, podbudowana przynajmniej podstawową znajomością teorii dzieła literackiego, może pomóc nauczycielom, studentom, a nawet uczniom klas licealnych w dotarciu do wnętrza utworu poetyckiego, tym bardziej że przecież wolą oni coś badać i odkrywać niż tylko uczyć się o czymś (Jerome Seymour Bruner). A przecież hasło „learning by research” (uczenie się przez badanie) już od dawna zaliczono na Zachodzie do grupy głównych zasad nauczania.
O Autorze
Dr hab. Zbigniew Lisowski, ur. 27 czerwca 1931 r. w Wilnie, pochodzi z rodziny nauczycielskiej. Absolwent Liceum Ogólnokształcącego im. J. I. Kraszewskiego w Białej Podlaskiej i filologii polskiej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Doktorat (z wyróżnieniem) w krakowskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej. Specjalizacja w dziedzinie historii literatury Młodej Polski (zwłaszcza twórczości Stefana Żeromskiego) oraz teorii interpretacji dzieła literackiego; autor ponad 70 rozpraw i artykułów, w tym 4 książek, głównie z zakresu historii oraz metodologii literatury: Interpretacja utworu literackiego jako główny problem metodyczny (1988), Arcydzieła nowelistyczne Stefana Żeromskiego. Studium analityczno-interpretacyjne (1991), „Bez dogmatu" Henryka Sienkiewicza jako powieść psychologiczna. Studium analityczno-interpretacyjne (1997), Nowelistyka Stefana Żeromskiego (1999), Tragizm wojny i okupacji w poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Tadeusza Różewicza i Zbigniewa Herberta (w druku). Habilitacja na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Łódzkiego. Emerytowany profesor Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Siedlcach (obecnie Akademia Podlaska), czynny wykładowca w Szkole Wyższej Przymierza Rodzin w Warszawie. Amatorsko: eseistyka na tematy sztuki, zwłaszcza malarstwa, twórczość literacka (Obrzeża, 2002) i przekładowa.
W 23 szkicach, poświęconych teatrowi i spektaklom, Autor przybliża sylwetki i dokonania dramaturgów europejskich od Ajschylosa po Pirandella i Stopparda. Ukazuje różnorodność i złożoność, bogactwo i oryginalność teatru w świecie, w poszczególnych krajach i kulturach. Dla polskich miłośników teatru jest to okazja do poznania wielu ciekawostek o dramatach i spektaklach, które Autor widział, czasami po kilkanaście razy, na scenach Europy Zachodniej (głównie w Anglii), a także o odtwórcach i aktorach.
O Autorze
Mieczysław Paszkiewicz, poeta, eseista, historyk sztuki, jedna z głównych postaci życia naukowego i literackiego polskiego Londynu. W latach II wojny światowej był żołnierzem konspiracyjnej Narodowej Organizacji Wojskowej. Po aresztowaniu wiosną 1941 r. więziony był początkowo w Lublinie, a następnie w obozach koncentracyjnych w Oświęcimiu i Mauthausen/Gusen. Profesor historii sztuki w Uniwersytecie Londyńskim oraz w Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie. Jako poeta debiutował w Lublinie ("Głos Literacki", 1939). W Anglii (gdzie przebywa od 1946 r.) był współtwórcą grupy poetyckiej "Kontynenty" oraz współzałożycielem i członkiem "Merkariusza Polskiego". Autor poezji, esejów, refleksji z licznych podróży (poświęconych głównie sztuce i architekturze różnych obszarów), wydanych na emigracji i w kraju. Są to m.in. Zmiany (poezje, Londyn 1975), Zrywając kwiaty w Stabiae (esej, Kraków 1977), Kamień i muszla. Notatnik podróżny (Londyn 1979), Granice Europy. Notatki podróżne (Londyn 1982), Opowiadania jońskie (poezje, Kraków 1984), Rozmowy z Saszą (Lublin 1994), Przebudzenie jesienią (Lublin 1995), O Bogu prozą (Lublin 1999).
Książka prof. Henryka Piersy stanowi istotne dopełnienie stanu badań nad twórczością Prusa, analizuje i kompetentnie wyjaśnia zagadnienia, których duże znaczenie dotąd intuicyjnie wyczuwali humaniści, zwracając tylko uwagę na sam fakt obecności tej problematyki w strukturze dzieł pisarza, ale nie ustosunkowując się - bo było to z powodów oczywistych niemożliwe - merytorycznie do istoty rzeczy. Autor spełnił więc oczekiwania historyków literatury i rozjaśnił im szereg zagadkowych lub wprowadzających w zdziwienie zjawisk w twórczości autora Lalki. Praca prof. Piersy, filozofa przyrodoznawstwa i fizyka, jest przykładem pożytecznej współpracy interdyscyplinarnej różnych nauk.
Wśród polskich pisarzy XIX w. Prus jest tym twórcą, w którego utworach literackich i publicystycznych występuje wyjątkowo dużo nazw oraz opisów różnych urządzeń technicznych, przyrządów fizycznych, terminów i praw, nieraz dłuższych wypowiedzi i rozważań o charakterze przyrodniczym. Jakkolwiek wśród różnych wtrętów do fabuły utworu pojawiają się dygresje z chemii, medycyny czy psychologii, to jednak treściowo dominują informacje z fizyki, astronomii, w tym i kosmogonii. [...] Tematyce fizykalnej i astronomicznej poświęcał Prus felietony zamieszczane w różnych, ukazujących się wówczas czasopismach. Interesującą nas wiedzę odnajdujemy również w utworach literackich sensu stricto, i to zarówno w powieściach jak i małych formach: nowelach lub opowiadaniach. Zgodnie z tytułem pracy, interesować nas będzie przede wszystkim wiedza zawarta w utworach literackich. Informacje pochodzące z felietonów mają ukazać całe bogactwo wiedzy fizykalno-astronomicznej i technicznej, jaką dysponował Prus i z której tylko nieznaczną część wykorzystał w dziełach literackich. Poza tym, porównanie wiedzy publicystycznej z informacjami zawartymi w utworach literackich pozwoli zrozumieć niejedną lakoniczną wypowiedź zawartą w tych ostatnich.
W swojej książce wybitny literaturoznawca, filolog-edytor, biograf zaprezentował sylwetki 32 uczonych, będących przedstawicielami różnych dziedzin humanistyki. Śledząc ich kariery naukowe, starał się szczególnie zaakcentować okres lubelski w ich działalności badawczej. Praca i życie większości prezentowanych tu humanistów wpisują się więc w naukowy pejzaż Lublina. Czytelnik zetknie się tu z najbardziej sztandarowymi postaciami polskiej humanistyki - H. Łopacińskim, S. Srebrym, W. Hahnem, J. Krzyżanowskim, J. Kleinerem, M. Dłuska, J. Parandowskim, H. Elzenbergiem.
O Autorze
Jerzy Starnawski, historyk literatury polskiej, filolog-edytor, bibliograf, emerytowany profesor zwyczajny, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności, członek czynny Towarzystwa Naukowego KUL, członek korespondent Lubelskiego Towarzystwa Naukowego. Ogłosił ponad tysiąc prac, w tym kilkadziesiąt książkowych. Główne kręgi zainteresowań w zakresie literatury polskiej: romantyzm, literatura staropolska, neolatynistyka polska. Zajmował się naukami pomocniczymi historii literatury polskiej (bibliografia i edytorstwo). Najważniejsze prace: Dzieje wiedzy o literaturze polskiej. Do końca wieku XVIII (1984), Sylwetki lwowskich historyków literatury (1997), Z dziejów polskiej nauki o literaturze dwanaście rozpraw (2004).
Po 110 latach od śmierci Klemensa Junoszy-Szaniawskiego (1849-1898) w jego rodzinnym mieście - Lublinie - ukazuje się książka poświęcona temu ogromnie popularnemu w swojej epoce, dziś niemal doszczętnie zapomnianemu pisarzowi minorum gentium, który zajął własne odrębne miejsce w literaturze polskiej II połowy XIX wieku. Zasłynął on jako „ostatni Mohikanin drobnej szlachty”, portretujący ginący świat szlachty i ziemiaństwa z terenów Kongresówki, oraz „niezrównany monografista Żydów”. Był pierwszym polskim twórcą nobilitującym literaturę jidysz, etnografem amatorem próbującym poznać i utrwalić w setkach szkiców i obrazków nieznany świat za murami żydowskiego sztetł.
Książka jest źródłową, osadzoną w realiach Lubelszczyzny, Podlasia i Mazowsza biografią Klemensa Junoszy-Szaniawskiego, wzbogaconą o zarys chronologii jego wielorodzajowej i wielogatunkowej twórczości. Żywot Junoszy dzieli się na dwa okresy: lubelski (1849-1876) oraz warszawski (1877-1898), przedzielone cezurą kilkulecia (mieszczącego się w przedziale czasowym drugiej połowy lat 70. i pierwszej połowy lat 80.) - jednoczesnego „pomieszkiwania” młodego literata w Warszawie i zarządzania rodzinnym majątkiem w Woli Korytnickiej na Podlasiu. Odpowiadające tym trzem etapom w biografii pisarza-realisty rozdziały ukazują - na tle generacji pozytywistycznej i następnej, młodopolskiej - proces formowania życiowych ról Junoszy-Szaniawskiego, jego formacji światopoglądowej oraz zakresu doświadczeń: dworskich, wiejskich, małomiasteczkowych oraz wielkomiejskich (głównie warszawskich). Ukazują one ponadto te elementy świata przedstawionego wybranych utworów, które mają charakter autobiograficzny, a zarazem tworzą swoiste zwierciadło czasu, odbijające najważniejsze zagadnienia epoki.
Przedmowa: Joanna Jasińska
Książka jest rozprawą doktorską; prezentuje „wiele trafnych odczytań myśli krytycznej i oryginalnych dzieł literackich Antoniego Langego, wypełnia także interpretacyjnie mniej zbadane obszary świadomości kulturowej Młodej Polski” (prof. A.Z. Makowiecki). „Dużym walorem książki Pawła Wojciechowskiego jest umiejętność rozszyfrowania palimpsestowej struktury tekstów Antoniego Langego. W zaproponowanej tu lekturze rozszyfrowane zostają wykorzystane przez artystę interteksty. Podkreślić trzeba także kompetencje autora w dziedzinie filozofii i projektów antropologicznych przełomu XIX i XX wieku” (prof. E. Paczoska). Rozważania zogniskowane są wokół symboli oświetlających dokonywaną przez pisarza lekturę kultury oraz uniwersaliów egzystencjalnych determinujących jego portret duchowy.
Część I – Księga symboli. W kręgu tekstów krytycznoliterackich Antoniego Langego prezentuje studia krytycznoliterackie pisarza jako miejsce uaktywniania się symboli organizujących lekturę kultury. Ujawniono tu – w toku analizy szkiców zawartych w tomie Studia z literatury francuskiej – fascynację pisarza twórczością symbolistów i parnasistów francuskich. Odczytano także, omawiając Langego Pochodnie w mroku, zapis symboli: logosu, bytu i harmonii, wkomponowany w strukturę portretów literackich: Żeromskiego, Reymonta oraz Kasprowicza. Przedstawiono też wpisany w zbiór Studiów i wrażeń sąd Langego o sztuce oraz jej zadaniach, a także jego koncepcję geniuszu.
Część II rozprawy – W przestrzeni twórczości własnej. Antoni Lange jako antropolog kultury stanowi próbę rozpoznania wewnętrznego portretu człowieka jako podmiotu kultury. Ukazano tu przeobrażenia, jakim podlega optyka śmierci w lirykach Langego z cyklu Rozmyślania: od zanurzenia w cierpieniu i fascynacji śmiercią do zgody na skończoność istnienia. Wizerunek kresu rozpoznano także w przestrzeni poematu pt. Lilith – dominanty tego obrazu odczytano poprzez mit ikaryjski oraz w korelacji z poetyką baroku. Eksploracja opowiadań fantastycznych z tomu W czwartym wymiarze odsłoniła natomiast naturalistyczne inspiracje Langego. Rozprawę zamykają badania nad powieścią utopijną Miranda – kulminacyjnym momentem prezentacji jest tu portret „człowieka nirwidialnego” jako triumfatora nad kruchością ludzkiego istnienia.
O Autorze
Paweł Wojciechowski, ur. 1971 r., doktor nauk humanistycznych, historyk literatury, poeta. Interesuje się europejskimi zjawiskami literackimi i kulturowymi XIX i XX w., zagadnieniami z zakresu antropologii kultury, ze szczególnym uwzględnieniem portretu człowieka w tekstach kultury. Autor artykułów naukowych, które publikował m.in. w książkach: Śmierć w literaturze i kulturze drugiej połowy XIX wieku (2002), Czytanie modernizmu (2004), Modernizm: Spotkania. Antologia (2008), Literaturoznawstwo. Historia, teoria, metodologia, krytyka (2008) oraz w czasopismach: „Od – do. Literatura – kultura – wiek XIX”, czasopismo internetowe Zakładu Literatury Pozytywizmu i Młodej Polski Uniwersytetu Warszawskiego (2006), „Obóz” 2007, nr 47. Wydał też dwa tomiki poetyckie: Głos we wnętrzu łzy (1999) i Szepty harf (2002).
Posłowie: Andrzej Zgorzelski
Koedycja z Towarzystwem Naukowym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Czesław Zgorzelski (1908-1996), zasłużony profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, był jednym z najwybitniejszych współczesnych historyków literatury polskiej, znakomitym znawcą poezji romantycznej, filologiem edytorem, przede wszystkim dzieł Adama Mickiewicza.
Przywołane z pamięci to wspomnienia Profesora, ukazujące jego życiową drogę: dzieciństwo i wczesną młodość w Nowogródczyźnie, lata szkolne i studia na Uniwersytecie Stefana Batorego, konspiracyjne działania żołnierza Armii Krajowej i więzienne doświadczenia na Łukiszkach w Wilnie, a także w Lidzie, Baranowiczach i Grodnie. Są zarazem opowieścią o losach pokolenia kresowego, któremu dane było jeszcze - przed wybuchem I wojny światowej, we dworze szlacheckim - dzieciństwo sielskie, anielskie. Pokolenie to, uformowane w okresie Drugiej Niepodległości, podczas sowieckiej i niemieckiej okupacji (1939-1945) zostało poddane moralnej próbie. Wyszło z niej zwycięsko.
To już drugie wydanie tej ważnej książki; ukazuje się ono w 10. rocznicę śmierci Profesora. W stosunku do wydania pierwszego (Lublin: Norbertinum, 1996) zostało poszerzone o wspomnienie Autora nt. pracy naukowej na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu (Epizod toruński) oraz o Posłowie pióra prof. Andrzeja Zgorzelskiego (syna Profesora).
Redakcja naukowa: Eugenia Łoch, Grzegorz Wallner
Artykuły zebrane w tym tomie stanowią pokłosie sympozjum będącego częścią cyklicznych spotkań literaturoznawców, psychologów i przedstawicieli nauk medycznych. Ich treścią są zarówno analizy dzieł literackich pod kątem uobecnianych w nich problemów cierpienia, jak i próba poszukiwań wpływów życiowych sytuacji autora na tworzoną przez niego literaturę.
Oddajemy do rąk Czytelników kolejną książkę z cyklu Między literaturą a medycyną. Zawarte w niej badania literackie, jak również medyczne, posiadają wspólny mianownik, który dotyczy wszechstronnego oglądu psychiki cierpiących na różne choroby pacjentów. Każdy człowiek doświadczony cierpieniem odbiera je inaczej, w zależności od schorzenia, szans wyzdrowienia lub braku wiary w utrzymanie się przy życiu. Każdy chory reaguje też na cierpienie zgodnie ze swoją osobowością, swoistą mądrością życiową i skalą wypracowanej przez siebie w ciągu krótszego lub dłuższego życia ludzkiej wytrzymałości i cierpliwości. Wiele doświadczeń z tego zakresu posiadają lekarze i cały personel medyczny i o tym po części traktują poszczególne artykuły, zawarte w tej pracy zbiorowej
Część I: Lekarze wobec psychicznych konsekwencji ludzi cierpiących
Cześć II: Literackie i medyczne obrazy bólu, cierpień i doświadczeń chorobowych
Część III: Pisarze, bohaterowie, lekarze, pacjenci i ich autobiograficzne zwierzenia
Część IV: Różne warianty badań nad psychologicznymi aspektami cierpienia"
Książka jest pokłosiem spotkania poświęconego Danucie Paluchowskiej, które odbyło się w KUL 8 kwietnia 2008 r., w kontekście pierwszej rocznicy śmierci Uczonej. Zawiera wypowiedzi uczestników, ale również teksty nadesłane później przez grono współpracowników i przyjaciół. Osobną część tomu stanowi antologia studiów i szkiców Danuty Zamącińskiej, dotychczas rozproszonych w licznych czasopismach naukowych i pracach zbiorowych, mająca na celu ułatwienie czytelnikom korzystania z tych wybitnych prac. Wśród nich znalazły się teksty młodzieńcze: recenzje poświęcone Słowackiemu oraz szkice na temat liryki Gałczyńskiego, oraz komentarze filologiczno-biograficzne z prac edytorskich. Dodatkowo w tomie zamieszczono mowy wygłoszone na pogrzebie Danuty Paluchowskiej.
Redakcja: Andrzej M. Lewicki
Seria "Problemy frazeologii europejskiej" stanowi dorobek zespołu badaczy skupionych w Komisji Frazeologicznej Komitetu Językoznawstwa PAN. Reprezentuje różnorodność tematów i postaw metodologicznych, właściwą temu zespołowi.
Tom otwiera rozprawa Anny Pajdzińskiej O znaczeniu związku frazeologicznego, pisana z pozycji kognitywistycznych. Procesy kształtowania się nowych związków frazeologicznych w publicystyce przełomu XX i XXI w. pokazuje rozprawa Grażyny Majkowskiej. Wykazanie, że aktualne (materiał zebrany w 1999 r.) problemy społeczne odbijają się w języku zainteresuje zarówno dziennikarzy, jak i nauczycieli, chcących wzbogacić materiał przedstawiany na lekcjach języka polskiego. Również współczesnych innowacji w użyciu ustalonych połączeń wyrazowych dotyczy artykuł Bożeny Rejakowej, która analizuje użycie przysłów w tekstach o modzie. Artykuły Alicji Nowakowskiej i Urszuli Szyszko przedstawiają występowanie w składzie frazeologizmów wyrazów z określonych grup znaczeniowych. Nowakowska omawia nazwy roślin w wyrażeniach porównawczych, a Szyszko związki frazeologiczne zawierające nazwy używek (napojów alkoholowych, wyrobów tytoniowych, kawy). Literaturoznawców zainteresuje artykuł Anny Licy o innowacjach w użyciu frazeologizmów w prozie Wacława Berenta. Wyraźnie do nauczycieli adresowany jest artykuł Katarzyny Mosiołek-Kłosińskiej i Anny Ciesielskiej omawiający koncepcję leksykograficzną słownika frazeologicznego dla młodzieży W kilku słowach, wydanego przez PWN. Anatolij Ivczenko, badacz z Charkowa wykazuje, że w zasobie frazeologicznych języków słowiańskich zachowały się ślady obrzędów inicjacji, występujących w przedchrześcijańskiej Słowiańszczyźnie.
Redakcja: Andrzej M. Lewicki
Rozprawom, zebranym w tomie V z serii "Problemy frazeologii europejskiej", towarzyszy różnorodność tematyczna; oprócz opracowań filologicznych czytelnik znajdzie tu ujęcia strukturalne i kognitywne. Praca oddaje polifoniczny klimat, jaki często towarzyszy posiedzeniom badaczy Komisji Frazeologicznej. Wojciech Chlebda w eseistycznej formie ujmuje problemy dotyczące słabo zbadanych zakresów frazeologii i idiomatyki. Maciej Grochowski omawia wielowyrazowe jednostki języka, nie mające funkcji nominatywnej, ale pełniące funkcje syntaktyczne lub modalizujące. Problemy podejmowane w tym artykule, jak dotąd, nie zostały podjęte przez frazeologów. Ewa Jędrzejko pokazuje, jak istotne źródło dla poznania dziejów kultury stanowi frazeologia. Katarzyna Mosiołek-Kłosińska koncentruje się na dynamizmie zasobu frazeologicznego. Stanisław Prędota donosi o ważnym odkryciu bibliograficznym z zakresu paremiologii. Historyczne aspekty frazeologii znajdują odbicie w pracach Jerzego Tredera i Alicji Nowakowskiej.
Redakcja: Andrzej M. Lewicki
Tom VI przynosi studia koncentrujące się na problemach z dziedziny lingwistyki i historii kultury Środkowo-Wschodniej Europy. Cykl rozpraw prezentowanych w tym tomie ukazuje wyraźne zainteresowanie badaczy związkami frazeologii i kultury. Nurt ten reprezentują metodologiczne postawy badawcze w artykułach: Frazeologia w międzyludzkiej przestrzeni komunikacyjnej prof. Wojciecha Chlebdy, Ślady Rumunów w polskiej frazeologii dr Joanny Porawskiej, Wyrażenia i przysłowia z komponentem wart -warto - wartość. Przyczynek do poznania hierarchii wartości Polaków dr hab. Anny Tyrpy, Środki płatnicze w polskich i słowackich schematach wyobrażeniowych prof. Bożeny Rejakowej. W studium prof. Chlebdy znajdujemy m. in. rewelacyjną informację o istnieniu gestów i innych środków kinetyczno-proksemicznych, które towarzyszą użyciu niektórych frazeologizmów - tego nie uwzględnia żaden z istniejących słowników. Do problemów motywacji frazeologizmów nawiązuje w ujęciu kognitywnym praca dr Doroty Polowniak-Wawrzonek Metafora działania celowe, rywalizacja to walka zbrojna w polskiej frazeologii. Materiałowy charakter ma praca Doroty Adamiec Frazeologia w "Słowniku języka polskiego XVII i I połowy XVIII wieku". Pozwala ona ocenić znaczenie, jakie będzie miał słownik (jedno z najważniejszych przedsięwzięć leksykograficznych XXI w.) w poznaniu polskiej frazeologii. Przy czytaniu tego studium uświadamiamy sobie, jak wiele ustalonych wyrażeń i zwrotów frazeologicznych zostało zapomnianych, a także jak wiele powstało później.
Redakcja naukowa: Andrzej Maria Lewicki
Tom VII Problemów Frazeologii Europejskiej gromadzi prace z zakresu frazeologii i paremiologii polskiej, wschodniosłowiańskiej, francuskiej, niderlandzkiej i angielskiej. Autorami są najwybitniejsi badacze frazeologii: Dariusz Bralewski, Magdalena Lipińska, Grzegorz Szpila, Stanisław Koziara, Leon Zaręba, Iwona Kosek, Stanisław Prędota.
Książka zawiera teksty teoretycznych referatów Dariusza Bralewskiego (romanisty) i Grzegorza Szpili (anglisty), poświęcone przysłowiom jako elementom zasobu frazeologicznego. Zagadnienie, czy przysłowia są częścią zasobu frazeologicznego języka, czy też należą do szerokiego zasobu tekstów utrwalonych w kulturze, jest ciągle jeszcze przedmiotem dyskusji. Dla tego tomu udało się pozyskać głos Magdaleny Lipińskiej (autorki książki L'equivalence des proverbes polonais et des proverbes francais, Łódź 2004). Warto odnotować, że Stanisław Prędota w tym tomie donosi o krytycznym wydaniu Duytsche Adagia z 1550 r., z pierwszego zbioru przysłów niderlandzkich, który zawiera objaśnienia frazeologizmów i przysłów niderlandzkich. Do dziś zachowały się na świecie jedynie 2 egzemplarze tego dzieła.
Stanisław Koziara wskazuje na problemy pojawiające się przy wyodrębnianiu biblizmów. Leon Zaręba omawia pole związane z pojęciem pieniądza we frazeologii francuskiej i polskiej. Podobny zakres frazeologii omawia w Problemach Frazeologii Europejskiej w tomie VI Bożena Rejakowa („Środki płatnicze w polskich i słowackich schematach wyobrażeniowych”). Iwona Kosek przeprowadza strukturalną analizę wyrażeń rzeczownikowych, przede wszystkim ze względu na możliwość tworzenia gramatycznych form liczby.
Tom VII Problemów Frazeologii Europejskiej będzie interesujący nie tylko dla lingwistów, badaczy frazeologii, ale również dla zainteresowanych paremiologią. Publikację tę polecamy wszystkim polonistom, szczególnie nauczycielom języka polskiego, dostarcza bowiem cennych materiałów do dydaktyki szkolnej.
Spis artykułów:
Redakcja naukowa: Andrzej Maria Lewicki
Tom VIII z serii Problemy Frazeologii Europejskiej prezentuje nowe badania w zakresie frazeologii polskiej i frazeologii porównawczej. Szczególnie polecamy go nauczycielom języka polskiego i języków obcych oraz młodym badaczom.
Książka zawiera prace syntetyczne profesorów: Leona Zaręby i Grzegorza Szpili na temat badań w zakresie frazeologii porównawczej języków europejskiech, Andrzeja M. Lewickiego - dorobku polskiej frazeologii w okresie ostatniego ćwierćwiecza, i Wojciecha Chlebdy - nowych perspektyw badań frazeologicznych związanych z wprowadzeniem pojęcia „odtwarzalnych wielowyrazowców” i postulatu analizy frazeologii jako składnika „zachowań mownych”, a więc analizy fonicznej strony frazeologii mówionej, tj. opisu intonacji i właściwości akcentowych jednostek frazeologicznych oraz ich powiązania z gestykulacją.
Praca Macieja Grochowskiego, znanego badacza nieodmiennych części mowy, przynosi nowe spojrzenie na partykuły jako swoiste związki frazeologiczne.
Artykuł Magdaleny Lipińskiej o priamelach francuskich wnosi istotny wkład do przysłowioznawstwa, omawiając ten szczególny typ przysłów reprezentowany również w polskich przysłowiach.
Tom zawiera dwa studia na temat porównań frazeologicznych: pracę dr hab. Agnieszki Spagińskiej-Puszak o frazeologicznych porównaniach w językach chorwackim i polskim oraz nieco kontrowersyjne studium Joanny Zauchy o podstawach teoretycznych wyróżniania porównań frazeologicznych.
Prof. Stanisław Prędota kontynuuje swoje badania nad dawnymi zbiorami przysłów polskich zestawianych z przysłowiami języków germańskich. Jego studia ukazują, jak istotne dla Rzeczypospolitej Obojga Narodów, obejmującej przecież Prusy i Inflanty, było współdziałanie polskiej i niemieckiej kultury.
Spis artykułów:
)
red. Wojciech Kaczmarek, Joanna Michalczuk
Książka jest zbiorem artykułów zaprezentowanych na konferencji zorganizowanej przez Katedrę Dramatu i Teatru KUL, która odbyła się 28 kwietnia 2007 r. w Lublinie. Sesja nazwiązywała do prowadzonych jeszcze pod kierunkiem śp. prof. Ireny Sławińskiej badań nad dramatem i teatrem religijnym, które stały się specyfiką kulowskiej teatrologii.
Zbiór tekstów otwiera refleksja nad kryzysem antropologicznym przełomu wieków XIX i XX, mającym swe źródło w erozji wiary chrześcijańskiej i zapisanym w młodopolskiej dramaturgii obrazem relacji: Bóg - człowiek, wyrosłym z kontestacji tradycji chrześcijańskiej. Szeroko zakrojoną refleksję teoretyczną przynosi ogólny szkic, podejmujący zagadnienia antropologii teatru, które - choć stało się dziś koniecznością badawczą - wciąż czeka na niezależne sobie miejsce i uwagę w refleksji teatrologicznej. Kolejny artykuł przybliża koncepcję teatru Emila Zegadłowicza, koncentrując się na zainteresowaniu autora ideą teatru misteryjnego. Inny tekst proponuje czytelnikom spojrzenie na dramaturgiczny dorobek Jerzego Zawieyskiego przez pryzmat osobistego doświadczenia twórcy. W refleksji nad twórczością sceniczną jednego autora znalazł się też wątek poświęcony Kazimierzowi Braunowi, akcentujący intencję widzenia moralnego wymiaru teatru w kategoriach fundamentalnych. Ostatnia grupa tekstów przybliża kwestię scenograficznego kształtowania wizji teatru religijnego na przykładzie twórczości plastycznej Jadwigi Pożakowskiej w sopockiej realizacji Przed sklepem jubilera z 1982 r. Ostatni artykuł autorstwa twórcy kulowskiego teatru studenckiego ITP (Inicjatywa Teatralna Polonistów) to propozycja rekonesansu, umożliwiającego orientację w ważniejszych inicjatywach wpisujących się w ten nurt, działającego u schyłku XX wieku i w początkach obecnego stulecia, amatorskiego teatru religijnego, a zarazem przemianach zachodzących w tej sferze polskiej kultury teatralnej.
)
)
)
)
)
)