Epoka powstania listopadowego
  • Wydanie: pierwsze
  • Miejsce i rok: Lublin, Norbertinum, 2000
  • Objętość: 404 s.
  • Format: 145 x 205 mm
  • Oprawa: miękka klejona
  • ISBN: 83-7222-044-1
nakład wyczerpany PLN

Powstanie 1830-1831 r. zaliczane jest do najważniejszych okresów naszej historii, okazało się brzemienne w skutki dla polskich dziejów. Podczas niewoli pod rosyjską tyranią nie ustawały bunty, rewolty i bohaterskie walki, a na temat Powstania Listopadowego powstała bogata historiografia i literatura piękna. Temat powstania powracał nieustannie do grafiki i malarstwa. Literatura i sztuka polska sięgnęły szczytów artyzmu.
Wybrana epoka przedstawiona została w tej pracy w dość szerokiej perspektywie historycznej. W okresie bezpośrednio poprzedzającym rozbiory i po dokonaniu ich przez trzy wrogie mocarstwa rodacy nasi nie zaprzestali walki o niepodległość. Etapami jej były: Konfederacja Barska, Powstanie Kościuszkowskie, udział w kampaniach Napoleońskich. Po Powstaniu Listopadowym nastąpią walki Wiosny Ludów, potem wybuchnie Wojna Krymska itd., itd. Wydarzenia Insurekcji listopadowej związane są z Francją, Belgią, Włochami, trzema zaborcami oraz kilkoma innymi państwami. Także o nich należało coś powiedzieć.

(fragm. wstępu Tadeusza E. Domańskiego)

 

Spis treści

 

Wstęp

 

I. Spadek po Legionach Dąbrowskiego. Księstwo Warszawskie

Legiony Dąbrowskiego – Rozdrobnienie Włoch – Kościuszko wśród legionistów – Generał Kniaziewicz na Kapitolu – Trzy Legie – Książę J. Poniatowski – Zdobycie Gdańska – Klęska armii     Bennigsena – Zdobycie Królewca, wojsko francuskie nad Niemnem  – Polska kampania Napoleona – Cesarz w Warszawie i Poznaniu – Zawieszenie broni w Tylży – Księstwo Warszawskie – Książę Fryderyk August – O saskich Wettinach – Stanisław Leszczyński – Wojna Północna – Ustrój Księstwa Warszawskiego – Rozbudowa armii – Napoleon a Polska.

 

II. Walki armii Księstwa Warszawskiego. Książę Józef Poniatowski

O zaborze austriackim – Bitwa pod Raszynem – Śmierć płk. C. Godebskiego – Zajęcie Warszawy i Krakowa – Wagram – Księstwo Warszawskie powiększa się – Generał Kamieniecki – Wybuch wojny – Zdobycie Smoleńska – Pożar Moskwy – Kontrofensywa rosyjska – Berezyna – Marszałek Davout – Generał Dumouriez – Genrał Kniaziewicz – Bilans kampanii moskiewskiej – Książę Józef     Poniatowski, człowiek zasług historycznych – Śmierć księcia J. Poniatowskiego – Marszałek Francji – Kult księcia Józefa – Generał P. A. Sułkowski.

 

III. Polska Kongresu Wiedeńskiego

Bez udziału Polski – J. B. Morton – Nowy rozbiór Polski –  Królestwo pod berłem cara – Ludność – Talleyrand – Konstytucja – Poprzednie konstytucje – Kapitulacja Anglii –  Polska łupem Rosji – Lord Brougham – Idea sprawiedliwości społecznej, Tadeusz Kościuszko – Hasło „Za waszą i naszą wolność” – Okrucieństwa Konstantego – Płk P. Jerzmanowski – Próba interwencji – Pamiętnik Waleriana Łukasińskiego – Koszmar lat pokongresowych – Broszura berlińska.

 

IV. Konstytucja, sejm i senat. Reforma administracji Kościoła

Zapowiedź: na zawsze – Religia katolickorzymska – Dużo obietnic – Rywalizacja z Metternichem – Rada Stanu – Statut Organiczny – Opozycja kaliska – Sąd Sejmowy, senator Piotr  Bieliński – Kontakt z dekabrystami – Zbrodnia stanu – Płk. S. Krzyżanowski – Zemsta cara – Reorganizacja administracji Kościoła – Papieże Pius VII i Pius VIII – Pierwszy arcybiskup metropolita warszawski – Apostolat knuta.

 

V. Sprawy ekonomiczne i oświata

Władza wykonawcza w rękach cara – Społeczeństwo pragnie pracować – Inwestycje – Mnożenie liczby więzień – Dewastacje zabytków – Zamek w Lublinie – Stanisław Staszic, górnictwo i przemysł – Inwestorzy zagraniczni – T. Matuszewicz, intrygi Nowosilcowa – Książę Ksawery Lubecki-Drucki – Powiększenie dochodów państwa – Stanisław Kostka Potocki i Julian Ursyn Niemcewicz – Powstanie Uniwersytetu Warszawskiego – Piotr Chmielowski  – Metternich przeciw autonomii – Prace F. N. Waltera – Korpus Kadetów w Kaliszu.

 

VI. Waleczność i serwilizm

Życie Józefa Zajączka – Bitwa pod Zieleńcami – Emigracja do Saksonii – Udział w Powstaniu Kościuszkowskim – W sztabie Naczelnika Kościuszki – Członek Rady Narodowej, prezes Sądu – Upadek powstania, generał T. Wawrzecki – Niezwykła postać generała Józefa Sułkowskiego – Generał Zajączek w Egipcie – Legia Honorowa – Nienawiść do księcia Poniatowskiego – Powrót przez Petersburg – Służalczość – Ludwik Mierosławski – Pogrzeb Zajączka – Inni odstępcy – Postać W. M. Zaleskiego.

 

VII. Wileńska Tragedia. Książę Adam Czartoryski

Uniwersytet Wileński – Inne uniwersytety – Kurator – Grono profesorów – Grupa przyjaciół, ich ideały – Adam Mickiewicz – Uderzenie w niewinnych – Losy Uniwersytetu Wileńskiego – Metody Nowosilcowa i Konstantego – Skazanie studentów – Familia – Katarzyna II żąda zakładnika – Kariera w Petersburgu – Plan Puławski – Nieudolność księcia Czartoryskiego w sprawach wojska – Działalność Tadeusza Czackiego – Adam Czartoryski o Rosjanach.

 

VIII. Walerian Łukasiński

Oddanie ojczyźnie – Człowiek zapomniany – Ochotnik w 1807 r. –  Loże masońskie – Walki pod Lipskiem i Dreznym – W armii Kongresówki – W pułku Czwartaków – 14 rosyjskich służb policyjnych w Warszawie – Aresztowanie i ciężkie śledztwo – Bunt w Zamościu – Życie w Szlisselburgu – Niezłomność duchowa i fizyczna – Pamiętnik – Męczennik narodowy – Model organizacji de Louvois – Stosunki w wojsku – Romanowowie najpodlejszą z istniejących dynastii.

 

IX. Święte Przymierze

Akt założenia – Niezadowolenie – Podział Saksonii – Nakazy antyrepublikańskie – Interwencja Ludwika XVIII w Hiszpanii – Rywalizacja na Bałkanach – Związek Niemiecki – Metternich – Utrata Niderlandów i Wenecji –  Sytuacja pod zaborem pruskim –  Prasa polska – Organizacje konspiracyjne, Burschenschaften –  K. Marcinkowski, A. Kraszewski – Generał Dąbrowski i Piast –  F. H. Flotwell – Wzmożenie germanizacji – Generał S. Mielżyński i Związek Kosynierów – Życzliwy stosunek do Polaków w małych państewkach – Wincenty Pol – Popularność generała Bema.

 

X. Rosyjska tyrania

Polityka Pawła I – Zbliżenie francusko-rosyjskie – Zabójstwo cara – Pierre Pascal – F. A. Ossendowski – Edouard Duprat i jego sądy – M. Nowosilcow – Czterech najgroźniejszych zbrodniarzy – Pamiętnik K. Korczak-Branickiego – Propaganda rosyjska – Koszty utrzymania armii rosyjskiej w Polsce – Józef Zajączek zamiast księcia Adama – Rewolucja dekabrystów i represja w Rosji.

 

XI. Zbrodnie Romanowów. Genocidio

Żandarm Europy – Wojna krymska – Napoleon III – Błędy Mikołaja – Fryderyk Wilhelm IV – Zwycięstwo na Krymie –  Zbliżenie Francji z Anglią – Aberdeen-Palmerston – Śmierć  Mikołaja – Zdobycie Eupatorii – Upadek Malakoff, Sewastopola i koniec wojny – O Konstantym Romanowie – Historia Wilczków –Terror i tajne związki – Konflikt Konstanty–Mikołaj w roku 1825 – Księżna łowicka – Majątki arcybiskupów gnieźnieńskich – System zbrodni – R. Lemkin: termin genocidio.

 

XII. Rewolucja Lipcowa we Francji

Natchnienie dla Europy – Przyczyny rewolucji – Trzy Dni Chwały – Podbój Algierii – Rywalizacja angielsko-rosyjska – Sprzeczności Austria–Rosja – Koncepcja turecka, polska dywizja – Prusy wobec ewentualnej interwencji – Zerwanie Belgii z Holandią – Monarchia austro-węgierska – Czartoryski-Metternich – Parlamentarzyści angielscy a polskie powstanie – J. Laffitte premierem francuskim – Horace Sébastiani a Polska – Genreał de La Fayette, obrońca Polaków – Rządy Ludwika Filipa – Adalbert Cybulski.

 

XIII. Niepodległość Belgii

Belgia i Holandia – Królestwo pod berłem dynastii orańskiej – Angielscy torysi – Odrębność narodowa Belgów – Detronizacja Wilhelma I – Emmanuel de Hooghvorst – Assemblée des Notables – Rząd tymczasowy – Barykady w Brukseli – Armia w zasadzce – 26 września dniem zwycięstwa – Inne miasta i regiony – Wolność nauczania i prasy – Wyzwolenie się Księstwa Luksemburg – Konstytucja – Konfederacja londyńska – Elekcja króla – Groźba branki w Kongresówce – Generałowie I. Habdank-Kruszewski i J. Skrzynecki w Belgii.

 

XIV. Wybuch powstania w Warszawie

Atak na Belweder – Sprzysiężenie Wysockiego – Junkrzy – Przyczyny buntu – Sprawa mobilizacji – A. Sokołowski – Praca konspiracyjna – Wysocki i Zaliwski – Niepowodzenie J. Nabielaka – Lista Belwederczyków – Postawa generała S. Potockiego – Porażka rosyjska pod Arsenałem – Wielki Tydzień Polaków – Generał Chłopicki – Popełnione w pośpiechu błędy – Lęk i bezsilność Konstantego – Generał Szembek.

 

XV. Manifest Ludu Polskiego. Gen. Dwernicki pod Stoczkiem

Nieustępliwość cara, nieunikniona wojna – Manifest obu izb – Ogłoszenie go w Paryżu – Policja carska w Polsce – Charakterystyka wybuchu powstania – Dymisja Chłopickiego – Detronizacja cara – Liczebność armii, powiększanie jej – Generał I. Prądzyński – Generał J. Dwernicki – Dybicz rusza na Polskę – Plan natarcia i konieczność zmian – Dowodzenie generała Geismara – Bitwa pod Stoczkiem, zwycięstwo J. Dwernickiego – Rozkaz wycofania się – Zorganizowanie rządu powstańczego.

 

XVI. Rząd, dyplomacja, politycy. Państwo pruskie

Ministrowie – O Joachimie Lelewelu – Wolnomularstwo polski i  europejskie – Sprawa unii polsko-litewskiej – Maurycy Mochnacki – Jan Czyński – Brak doradcy wojskowego przy rządzie – Dyplomacja księcia Adama, szukanie pomocy – Niezawodny generał de La Fayette – Misja A. Wielkopolskiego i A. Colonna Walewskiego – Walewski dyplomata – Lord Grey – Gabriel Séailles – Próba zbliżenia do Austrii – Wrogość Prus –  Powstanie państwa pruskiego.

 

XVII. Walki od lutego do kwietnia 1831 r. Generał Prądzyński

Armia Dybicza pod Warszawą – Siły polskie na wzniesieniach Targówka – Analogia z klęską Kościuszki roku 1794 – Rzeź Suworowa – Bojowość polskiego żołnierza – Bitwa pod Białołęką – Generała Chłopicki ranny – O Skrzyneckim – Ignacy Prądzyński, wielki strateg – Zwycięstwo pod Iganiami – Artyleria Józefa Bema – Inicjatywa generała W. Chrzanowskiego – Brak porozumienia w sztabie – Analiza Prądzyńskiego – Wacław Tokarz – Dwie opinie o Skrzyneckim.

 

XVIII. Ziemia lubelska i Wołyń

Genrał Dwernicki rozbija korpus Geismara – Rozkaz odwrotu do Warszawy – Dymisja M. Radziwiłła – Oddziały Krakusów– Nominacja Skrzyneckiego – Słabość oddziału generała Dwernickiego – Wyzwolenie Lublina, ofiarność ludności – Uściług – Dzieje Wołynia – Krzemieniec, Ateny wołyńskie – Tadeusz Czacki – Organizacja płk. K. Różyckiego – Powstanie Listopadowe w skrócie – Napór dużych sił Rüdigera – 1 maja, generał Dwernicki przekracza granicę – Dalsze walki generała Sierawskiego – Śmierć generała J. Małachowskiego.

 

XIX. Powstanie na Litwie. Emilia Plater

Entuzjazm na Litwie i Żmudzi – Organizowanie administracji i poboru – Ludwisarnia – Kształcenie oficerów – Wyposażenie piechoty – Trudności wroga – Powiat wileński pierwszy – Wilno nie zdobyte – Partyzanci w Puszczy Białowieskiej – Masowy mord w Oszmianie – Obchody 3 maja w Warszawie – Generał Dezydery Chłapowski na Litwie – Spotkanie z Emilią Plater – Nadejście generała Antoniego Giełguda wraz z generałem Dembińskim – Giełgud dezerteruje do Prus – Wyjście Chłapowskiego z Litwy – Egzekucja A. Giełguda – Przebicie się generała Dembińskiego i jego działalność – Emilia Plater, nieugięta bohaterka – Historia i legenda.

 

XX. Walki partyzanckie. Józef Zaliwski. Szymon Konarski

Przerwa w operacjach wroga – Wzmożenie się polskiej partyzantki i jej tradycje – Płk Zaliwski – Działania mjr. E. Grothusa – Zajęcie Kowna – Józef Zaliwski w Warszawie – Wyjazd do Francji – Werbunek i wyprawa do Polski – Areszt austriacki – Życie i działalność – Bohater-szaleniec – Szymon Konarski – Udział w walkach 1831 r. – Spotkanie z Zaliwskim – W europejskich ruchach wolnościowych – Organizowanie powstania z ziem południowo-wschodnich i Litwy.

 

XXI. Plany natarcia na carską gwardię. Ostrołęka

Gwardia carska jednostką prestiżową – Anglia radzi atak – Apele księcia Czartoryskiego – Plany generała Prądzyńskiego, opory generała Skrzyneckiego – Praca wywiadu – Bezczynność polskiej armii – Rozbicie oddziału Poleszki – Gwardia carska w zasadzce – Stracona okazja – Cholera w wojsku rosyjskim w Gdańsku i na Pomorzu Zachodnim – Zgon Dybicza – Śmierć wielkiego księcia Konstantego – Wielka bitwa pod Ostrołęką – Wytracenie polskiego wojska – Druzgocąca klęska.

 

XXII. Ostatnie miesiąca Powstania. Maurycy Mochnacki

Książę Adam–generał Skrzynecki, stosunki bez zmian – Rada wojenna 27 lipca, Skrzynecki pozostaje – Zdjęcie ze stanowiska wodza – Generał H. Dembiński następcą Skrzyneckiego – Nowy plan Prądzyńskiego odrzucony – Zawiedzione nadzieje – Kryzys rządowy – Wybór J. Krukowieckiego – Chaos polityczny – Maurycy Mochnacki: pisarz, polityk – Mądrość i awanturnictwo – Powstanie narodu polskiego – Krytyka powstania i wszystkich dziedzin życia polskiego.

 

XXIII. Nieprzyjaciel u bram stolicy

Upadek nadziei – K. Toll oraz I. Paskiewicz – Skład armii wroga – Generał Kazimierz Małachowski – Nieprzyjaciel w Płocku – Budowa mostów – Rosyjskie rekwizycje, grabież – Rozgromiony oddział generała Stryjeńskiego – Paskiewicz rusza na Warszawę – Sprawa Łowicza – Józef Zaliwski – Inicjatywa generała Bema – Generał W. Szeptycki w ziemii sandomierskiej – Rüdigera przeprawa przez Wisłę – Boje generała Samuela Różyckiego.

 

XXIV. Obrona Warszawy

Tragiczne losy bohaterskiej stolicy – Odmowa poddania się – Przyjazd lekarzy z Francji – Sprawozdanie dr. Malgaine'a – Wyczyn generała Dembińskiego – Niewiara Krukowieckiego – Nieprzyjaciel pod Warszawą – Budowa mało skutecznych umocnień – 6 września Rosjanie gotowi do ataku – Feldmarszałek Iwan Paskiewicz – Bohaterska śmierć generała Józefa Sowińskiego – Ostatnie boje 8 września – Nowym premierem B. Niemojowski – Korespondencja generała Bema z K. Ostrowskim – Rosyjska intryga: oficerowie polscy zachowują swe rangi.

 

XXV. Losy rozbitków. Generał de La Fayette  

Noc paskiewiczowska – Odejście armii do Prus i Austrii – Niepokój Prus o Pomorze, Austrii o Lwów – Książę Adam Czartoryski, jego nowa rola – Hôtel Lambert, opieka nad Polakami – Adam Mickiewicz i wybuch powstania – Kazimierz Małachowski i Szymon Chlustin – Wiek męski, wiek klęski – Część III Dziadów Lés Depôts – Konflikt w Bergerac – Odwet Mikołaja w Polsce – Aleksander Puszkin – Stanowisko Mickiewicza – Generał de La Fayette – George Washington – Kościuszko i Pułaski – Niepodległość Stanów Zjednoczonych – Kult generała de La Fayette u Wielkich całego świata.

 

XXVI. Emigracja

Stworzenie N.K.E.P – Pierwszy spór: werbunek do Portugalii – Dwernicki–Bem – Odezwa Dwernickiego – Pierwsi żołnierze świata – Charakterystyka Legionu Królowej Marii – Słabość polskich organizacji – Mickiewicz wśród emigrantów – Księgi Narodu i Pielgrzymstwa Polskiego, wskazania dla rodaków – Publicystyka poety – Życzliwość wsi francuskiej, komitety w Niemczech – Ton wieszcza – Niszczenie narodowości polskiej – Despotyzm a caryzm – Testament Mickiewicza: przywrócić unię polsko-litewską.

 

XXVII. Moskiewskie żniwo   

Znaczenie terminu Moskal – Mickiewicz o Rylejewie i Bestużewie – Do Przyjaciół Moskali – Księcia Wiaziemskiego wezwanie do rżnięcia Polaków – Gloryfikator rzezi Pragi – Porywanie dzieci polskich – Interwencja węgierska w parlamencie – Egzekucja za ofiarowanie żywności – Drakońska represja w Winnicy – Filareci Podola – Bezprawne konfiskaty – Mikołaj I – Rabunek Biblioteki Załuskich, zbiorów książąt Sapiehów – Hierarchia w prawie do kradzieży – Panslawizm i słowianofilizm – Skład Rady Państwa – Edward Niemojowski i jego stryj – Ksiądz Piotr Ściegienny.

 

XXVIII. Hôtel Lambert. Instytucje Wielkiej Emigracji

Siedziba Naczelnika wychodźstwa polskiego, niekoronowanego króla polski – Władysław następcą ojca – Dom św. Kazimierz – Ksiądz J. Etienne – Izabela Czartoryska-Działyńska – Księżna Izabela z Flemingów Czartoryska, postać wielkiej Polki – Bolesławita – Praca dyplomatyczna – Płk Michał Czajkowski (Sadyk Pasza) i Ludwika Śniadecka – Generał j. Bem (Murat Pasza) – Wyjazd Adama Mickiewicza do Turcji – Nagła śmierć wieszcza – Założenie Biblioteki Polskiej – Camille Gronkowski – Towarzystwo Historyczno-Literackie – Tradycja pielgrzymek do Montmorency – Szkoła polska, jej dzieje.

 

XXIX. Powstanie Listopadowe w sztuce i legendzie

Reakcja na poniesioną klęskę – Poezja, dramat, muzyka na szczytach geniuszu – Wizja Mickiewicza, zawrotna fantastyka romantyczna – Zygmunt Krasiński – Juliusz Słowacki, nicość Kordiana, piękno Lilli Wenedy, głębia myśli Grobu Agamemnona – Żar muzycznego języka Fryderyka Chopina – La Varsovienne Casimira Delavigne'a – P. J. de Béranger – A. de Musset, V. Hugo – J. Mosen – Hołd składany Kościuszce, Sowińskiemu – Młoda Polska w kraju – Wielkość Stanisława Wyspiańskiego – Adam Mickiewicz o pieśni i legendzie – Marsz belwederczyków – Generał Sowiński – Emilia Plater.

 

XXX. Francuzi i Polacy

C. C. de Rulhière – Historia anarchii polskiej i rozbiorów Anegdoty petersburskie – Przyczyny upadku Polski – Rozbiory największą zbrodnią – Złota wolność polska a tyrania carów – J. J. Rousseau: prawa człowieka, prawa Polski – Voltaire a Polska – Rola Napoleona dla naszej niepodległości – Okres zbliżenia francusko-rosyjskiego – Charles Floquet – Zdanie Horace'a Sébastianiego – Lista S. Wędkiewicza – Francuska ocena zaborczości Rosji – Wspólne źródła dziedzictwa kulturowego – Gen. Charles de Gaulle – Prezydent Jacques Chirac: nasze wspólne dziejowe powołanie.

 

Rozważania końcowe

Bibliografia

Indeks nazwisk

więcej o książce
zwiń
Polecane

Nagroda Główna w XXIV Konkursie Poetyckim im. Anny Kamieńskiej

Antologia tekstów literackich poświęconych zbrodni katyńskiej

Książka o dojrzewaniu do ojcostwa

Słownik biograficzny i opracowanie dziejów polskich kolejarzy zamordowanych w Katyniu i innych miejscach kaźni w ZSRS