Jan Kowalik
Wstęp, wybór i redakcja Bogusław Wróblewski
Cena zbytu 22,00 zł Cena z rabatem 60% 8,80 zł
Wydanie I Lublin: Norbertinum, 1994 Objętość 107 s. Format 125 x 195 mm Oprawa miękka klejona ISBN 83-85131-53-1
[ Tom poezji ]
O książce
Zbiór wierszy, ukazujący profil duchowy Autora: indywidualny los i osobowość, jak i elementy zbiorowego losu polskiej diaspory. Dominantą emocjonalną tomu pozostaje nigdy niestygnącą tęsknota. W pierwszych, wydanych w Niemczech książkach Kowalika szczególną uwagę zwracają utwory pisane piękną gwarą śląską (np. Sikorka czy Myslym o matce przed spaniem z tomu Wiatr w gałęziach). Wiersze z okresu niemieckiego są odbiciem gorzkich doświadczeń wojennych, świadectwem dipisowskiej nostalgii i tęsknoty za ojczyzną, lecz także ciągle trwającego zauroczenia światem, wartością przyjaźni i miłości, pięknem przyrody. Te wątki i motywy powracają w książkach z lat 80., uzupełnione o dojmującą świadomość przemijania. Ale nawet pobieżna spojrzenie na tę twórczość ujawnia, że jest ona wyraźnie dwudzielna – między wydaniem drugiego a trzeciego i czwartego tomu minęło 35 lat, okres, w którym autor zajęty pracą bibliograficzną bardzo rzadko wypowiadał się jako poeta. Lektura dwóch pierwszych zbiorów wzbogaca nasze wyobrażenia o duchowej sytuacji dipisów w powojennych Niemczech, którą przeciętny czytelnik poezji kojarzy wyłącznie z twórczością Tadeusza Borowskiego (ten ostatni powrócił do kraju w czerwcu 1946 roku) i choć nie miał za sobą – kluczowych dla twórczości Borowskiego – doświadczeń z obozów koncentracyjnych, to „przejmująca diagnozę upadku i reifikacji człowieka” (określenie T. Drewnowskiego) można dostrzec także w jego ówczesnych utworach (np. Krajobraz powojenny, interesujący właśnie jako świadectwo stanu ducha, choć powielający tonację i rekwizytornię małopolskich liryków „końca wieku”). Jest w tych wierszach obecna również wyraźna potrzeba radości, budowania nowego życia. Nie przypadkiem znajdujemy tu tak wiele odniesień do świata przyrody, czynionych z pełnym zaufaniem do jej wiecznej witalności. Po 35 latach autor powraca do liryki zbiorem U drzwi Twoich (Paryż, 1983), gdzie oprócz wierszy nowych są powtórzenia i skróty dawnych utworów. Jednocześnie w USA ukazuje się tom Exsul familia, należący już w całości do drugiej fazy twórczości J. Kowalika. Obserwujemy tutaj większe dążenie do nowoczesności formy, wyrażające się m.in. w rezygnacji z regularnego metrum i w typie stosowanej metafory, która albo bywa bardziej dynamiczna czy aforystyczna, oparta na paradoksalnym spięciu znaczeń (co może nadal jest zbieżne z Leśmianową tradycją, ale odbieraną już przez doświadczenia liryki powojennej), albo staje się po różewiczowsku ascetyczna, odarta z ozdobników.
Bogusław Wróblewski, fragment wstępu
Spis treści
Jan Kowalik – bibliograf, poeta, Odyseusz (Bogusław Wróblewski)
I. Z tomu Ścieżka przez Steinatal (1947) Cmentarz jeńców wojennych w Ziegenhain Chorzy Zaproszenie Pasikonik Trawy Numphenburger Kanal Krajobraz powojenny Krajobraz marzeń Wyznanie Wieczności dreszcz i blask Życie
II. Z tomu Wiatr w gałęziach (1948) Śląsk Cieszyński Myslym o matce przed spaniem Ballada o śmierci Żygasa Nad Rzeką Noc nad Warszawą Legenda o kosiarzu O zachodzie W wietrznym kościele wiosny Sikorka Polska
III. Z tomu U drzwi Twoich (1983) Wieczór Kupiłem dom Dwie pory Yosemite Wigilia w Kalifornii Pierwsza pastorałka Jeszcze przed chwilą Róże i mak
IV. Z tomu Exsul familia (1983) Exsul familia Korespondencja Skoczów nad Wisłą Wizyta swojaków Dom Za oknem lipa Zmysły sentymentalne Dotyk Wzrok Słuch Smak Powonienie Powrót Sny Etniczność
V. Z tomu Zatrzymać czas (1987) Zaczynać na nowo Szyszki Pożegnanie Van Gogh Wybór Ikebana Czym? Noc Zazdroszczę
VI. Z tomu Zapis w kalendarzu (1989) Modlitwa o pamięć Odwiedziny Nostalgia acutus Spóźniony list Zanim napisane Meteorologia Opuszczenie Dzień chorego Łaska
VII. Z nowych wierszy Jak zaprzyjaźnić się Pożyczony czas Stanyan Street Heidi Droga Chińska waza Jesień życia Na ostatku
|