Jan Kowalik

(1910-2001)

Urodził się 28 sierpnia 1910 roku w Skoczowie, w powiecie cieszyńskim (Śląsk Cieszyński). Jego prawdziwe nazwisko to Jan Franciszek Slawiczek. Obok pseudonimu Kowalik używał w latach czterdziestych dwóch innych: Jan Franciszek Suchy i Jan Pokrzywa.
Kształcił się w seminarium nauczycielskim, najpierw w Cieszynie, a następnie w Bielsku-Białej (Wyższe Kursy Nauczycielskie). W 1931 roku podjął pracę jako nauczyciel. Studiował zaocznie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zaczął wtedy pisać sporo na tematy ludoznawczo-regionalne, ogłaszając swe prace w czasopismach pedagogicznych oraz w „Zaraniu Śląskim”. Po wybuchu wojny działał w konspiracji, od 1941 roku na terytorium Generalnego Gubernatorstwa. Aresztowany w 1944 roku, został wywieziony do Niemiec i osadzony w obozie we Wrexen.
Po wyzwoleniu pracował przez rok jako nauczyciel w obozie dla uchodźców w Landau-Waldeck. Kolejne trzy lata spędził w sanatorium dla chorych na gruźlicę w Steinatal, najpierw jako pacjent, a potem jako administrator. Jednocześnie uczył w tamtejszej przyszpitalnej szkole. Był także komendantem Obozu DP w Landau – określenie stosowane przez Aliantów wobec osób, które w wyniku wojny znalazły się poza swoim państwem i chcą albo wrócić do kraju, albo znaleźć nową ojczyznę, lecz nie mogą uczynić tego bez pomocy. W okresie bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej były to osoby wywiezione na roboty przymusowe na teren hitlerowskich Niemiec, głównie z terenów Europy Wschodniej oraz uwolnione z obozów koncentracyjnych. Następnie pracował Kowalik w głównym archiwum Sekcji Obozów Koncentracyjnych w Międzynarodowej Komisji Poszukiwań (ITS) w Arolsen. W tamtym czasie współpracował z „Kroniką” (Frankfurt nad Menem), z „Ostatnimi Wiadomościami” (Mannheim), „Słowem Katolickim” (Monachium), „Szlakiem” (Weinheim). Założył i redagował obozowy tygodnik „Polak w Waldeck”. Ogłaszał reportaże, opowiadania oraz wiersze. Ukazały się dwa ich zbiory: Ścieżka przez Steinatal (wyd. Koło Organizacji Związku Pisarzy Polskich w Niemczech, 1947) oraz Wiatr w gałęziach (Wydawnictwo Polskiego Klubu Literackiego, Monachium, 1948). W 1950 roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie przez dwa lata pracował jako stróż, czyściciel okien, nocny sprzątacz w kinie, zmywacz naczyń w restauracji. Przez trzy lata był zatrudniony na stanowisku asystenta w Hoover Library przy Uniwersytecie w Stanford. Potem ponownie zarabiał na utrzymanie pracą fizyczną, poświęcając wolny czas pracom bibliograficznym. Założył wtedy American-Polish Documentation Studio w Kalifornii i zajął się głównie dokumentacją historyczno-bibliograficzną polskiej diaspory, szczególną uwagę poświęcając prasie emigracyjnej.
Publikował wiele, między innymi w paryskiej „Kulturze”, londyńskich „Wiadomościach” i „Oficynie Poetów”, w mannheimskich „Ostatnich Wiadomościach” oraz w polonijnej prasie amerykańskiej i kanadyjskiej („Przegląd Polski”, „Głos Polski”, „Prąd”, „Związkowiec”). W 1968 roku otrzymał nagrodę Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego. Za wkład do historii, nauki i literatury polskiej prezydent rządu RP na uchodźstwie August Zalewski nadał Janowi Kowalikowi Złoty Krzyż Zasługi. W roku 1986 w Londynie prezydent Edward Raczyński odznaczył Go Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta. W listopadzie 1993 roku konsul generalny RP w Los Angeles Jan Szewc uhonorował Jana Kowalika Krzyżem Oficerskim „Za Zasługi dla Rzeczypospolitej Polskiej”.
Jan Kowalik zmarł w Stanach Zjednoczonych w lutym 2001 roku. Miał 91 lat.

[źródło: www.bu.kul.pl]