Jerzy Jurkiewicz („Step”, „Junacz”)

(1923-1998)

Urodził się 23 marca 1923 roku we wsi Seretec w woj. tarnopolskim, w rodzinie chłopskiej (syn Piotra i Anny z domu Baj). Rodzice mieli 15-hektarowe gospodarstwo, a ojciec pracował ponadto jako sekretarz w Gminnym Urzędzie w Załoźcach. Powszechną szkołę 4-klasową ukończył w Seretcu, a następnie uczęszczał do szkoły z Załyźcach, gdzie ukończył szóstą klasę. Po zdaniu egzaminów wstępnych został przyjęty do II Gimnazjum im. J. Słowackiego w Tarnopolu, w którym w 1939 roku ukończył trzecią klasę nowego typu.

W okresie okupacji niemieckiej początkowo przebywał w domu rodzinnym, w Seretcu. Wiosną 1942 r., pod pseudonimem „Step” wstąpił w szeregi tzw. oddziałów samoobrony, podporządkowanych władzom okręgu lwowskiego AK. W pierwszym okresie zajmował się organizacją placówek terenowych, gromadzeniem broni, wydawaniem i kolportowaniem ulotek podtrzymujących ducha oporu i wolę walki, uczestniczył w zbrojnych akcjach samoobrony przeciwko Ukraińcom. W lutym 1943 r. z uwagi na otrzymane wezwanie do obowiązkowej służby w „Baudienscie”, na polecenie AK zgłosił się do tej służby. Dzięki zatrudnieniu w kancelarii III Oddziału „Baudienstu" w Tarnopolu miał możliwość prowadzenia nasłuchu radiowego i dostęp do dokumentów personalnych, formularzy i pieczęci. Dzięki temu mógł sporządzać fałszywe legitymacje, okresowe odroczenia od służby w „Baudienscie” oraz karty urlopowe. Wszystko to oraz wiadomości uzyskane z nasłuchu radiowego doręczane było przez łączników do rejonu AK Załoźce lub do obwodu AK w Tarnopolu. W międzyczasie, uczęszczając na tajne komplety, zdał egzamin maturalny.

W listopadzie 1943 r. został zdekonspirowany i zmuszony do ucieczki z pracy w „Baudienscie”. Wcielony został do lotnego zbrojnego oddziału AK, którego zasadniczym zadaniem było utrzymywanie łączności pomiędzy poszczególnymi placówkami w terenie, przerzut oraz rozdział broni i amunicji. W tym czasie jego rodzice w związku z zagrożeniem ze strony Ukraińców musieli opuścić dom w Seretcu i schronić się w miejscowości Załoźce.

Na polecenie władz obwodu AK pod koniec stycznia 1944 r. udał się  w czteroosobowym patrolu pod dowództwem por. „Znicza"  na Lubelszczyznę celem nawiązania kontaktów z działającymi oddziałami AK, uzyskania od nich broni i pomocy przeciwko bandom ukraińskim. Pobyt w Lubelskiem trwał około trzech miesięcy. W tym czasie kilkakrotnie brali udział, wespół z oddziałem „Zapory" i „Zagończyka", w akcjach zbrojnych przeciwko Niemcom. Wtedy też J. Jurkiewicz zmienił swój pseudonim „Step” na „Junacz”. Pod koniec kwietnia 1944 r. z pierwszym ładunkiem otrzymanej broni wrócił do Załoziec.

Po wejściu Armii Czerwonej na tereny wschodniej Polski został razem z ojcem wcielony do 1. Armii Polskiej utworzonej w ZSRR. Skierowano go do szkoły oficerskiej w Sumach; uzyskał tam stopień chorążego i został przeniesiony do służby w II pp. 4. Dywizji jako zastępca dowódcy kompanii, z którą przeszedł szlak bojowy od Równego do Pragi. Z końcem 1944 r. został skierowany w charakterze instruktora do Szkoły Oficerskiej WP nr 2 w Radzyniu-Kąkolewnicy. przeniesionej następnie do Łodzi. W kwietniu 1945 r., z uwagi na aresztowania członków AK służących w korpusie oficerskim szkoły, zmuszony został do dezercji. Udał się do Lublina, skąd skierowano go w rejon puławski do oddziału AK/WiN „Orlika" (Mariana Bernaciaka), walczącego z siłami NKWD, KBW i UB w północnowschodniej Lubelszczyźnie – rejon Garwolina, Puław, Dęblina i Ryk. „Junacz” pełnił w oddziale funkcje dowódcze, uczestnicząc w akcjach bojowych. Po tragicznej śmierci „Orlika”, w dniu 24 czerwca 1946 r., komendantem obwodu WiN został mianowany por. Zygmunt Wilczyński, ps. „Żuk”, natomiast jego zastępcą – por. „Junacz”. W partyzantce poznał i poślubił Bogumiłę Buksińską, ps. „Jasna”, z Ryk, łączniczkę „Orlika” i „Żuka”.

Ujawnił się 26 marca 1947 r. razem z „Żukiem” i jego sztabem przed komisją amnestyjną UB w Puławach. Następnie wraz żoną wyjechał do Pilszcza w woj. śląsko-dąbrowskim, gdzie znalazł pracę. Zabrał tam ze sobą archiwum obwodu puławskiego. Na podstawie posiadanych materiałów i relacji kolegów z konspiracji spisał kronikę działań bojowych oddziałów AK obwodu puławskiego.

2 kwietnia 1949 r. w czasie podróży służbowej, w pociągu z Pilszcza do Katowic, został niespodziewanie aresztowany przez funkcjonariuszy UB, którzy specjalnie po niego przyjechali z Warszawy. Podczas rewizji w jego domu znaleziono i zabrano archiwum obwodu i pisaną kronikę.

Przewieziony do WUBP w Warszawie został poddany trwającemu prawie rok śledztwu, w czasie którego wybito mu wszystkie zęby w dolnej szczęce, bito go bezlitośnie gumowymi pałami, zmuszano do długotrwałych, wyczerpujących przysiadów. Z czasem został przeniesiony do więzienia śledczego przy ul. 11 Listopada na Pradze. Rozprawa odbyła się w dniach 21-26 czerwca 1950 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie W toku postępowania sądowego oskarżonego „Żuka”, ostatniego komendanta WiN obwodu puławskiego, skazano na karę śmierci (wykonana 26 października 1950 r.). Jerzego Jurkiewicza uznano za nieprzejednanego wroga Polski Ludowej, Związku Radzieckiego oraz klasy robotniczej. Szkodliwość jego działalności miała być bardzo znaczna, gdyż jako oficer zajmował stanowisko dowódcze w nielegalnej organizacji WiN. Ponadto ukrywał pisaną kronikę i archiwum organizacji. W stosunku do niego sąd nie dopatrzył się żadnych okoliczności łagodzących, uznano, że jedynie najwyższy wymiar kary był słuszną represją karną. Został skazany na karę dożywotniego więzienia, innych sądzonych skazano na kary długoletniego więzienia.
W dniach 27-30 listopada, w wyniku odwołania się prokuratora wojskowego, skazani na dożywocie stanęli ponownie przed sądem, ale już w innym składzie. Teraz ferowany wyrok był po myśli prokuratora – Jerzego Jurkiewicza i Witolda Andrzejewskiego skazano na łączną karę śmierci z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz przepadkiem całego mienia. Po trzech miesiącach przeprzetrzymywania skazanych w celi śmierci, 15 marca 1951 r. zamieniono im karę śmierci na dożywocie. Jurkiewicz wyszedł na wolność, zwolniony warunkowo, w dniu 25 lutego 1957 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego 18 lutego 1992 r. wyrok skazujący go uznał za nieważny, jako związany z działalnością polityczną, walką o suwerenność i niepodległość.

Jerzy Jurkiewicz „Junacz" zmarł 23 lutego 1998 r. Odznaczony orderem Virtuti Militari kl. V.

Biogram na podstawie „Noty biograficznej” autorstwa Zofii Leszczyńskiej, zamieszczonej w książce: J. Jurkiewicz, Z Tarnopola do oddziału „Orlika”, Lublin 2004