prof. dr hab. Jerzy Starnawski

(1922-2012)

Historyk literatury polskiej, filolog-edytor, bibliograf. Urodził się 27 lutego 1922 roku w Guzówce (pow. Krasnystaw), jako syn Tadeusza i Marii z Kuczyńskich. W roku 1931 jego rodzina przeniosła się do Lublina. Uczył się w Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego, gdzie w roku 1939 zdał maturę. Przez trzy lata (1933-1936) był uczniem wybitnego polonisty, dra Ludwika Kamykowskiego. „On mnie uczynił polonistą” – powiedział po latach Profesor w rozmowie z Marią Bokszczanin („Polonistyka” 1990, nr 10). Odebrał wychowanie patriotyczne – jego matka była znaną katolicką działaczką społeczną. Po wybuchu II wojny światowej, jako żołnierz 19. Dywizji Piechoty uczestniczył w obronie Grodna, następnie został internowany na Litwie i miał być wywieziony w głąb Rosji. Jednak zbiegł z obozu i przez rok mieszkał w Wilnie. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej został zatrzymany przez Niemców przy próbie przedostania się do Lublina. Był więziony razem z jeńcami radzieckimi. Przebywał w obozach Witzendorf, Zeven i Sandbostel. W kwietniu 1944 roku powrócił do Lublina. Pod koniec okupacji działał w tajnym nauczaniu, redagował pismo „W Ogniu Walki”, które następnie zmieniło tytuł na „Jestem Polakiem”.

Studiował polonistykę oraz ubocznie filologię klasyczną w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, w Uniwersytecie Jagiellońskim oraz w Uniwersytecie Warszawskim. Magisterium otrzymał na podstawie pracy „Tragizm w dziełach Karola Huberta Rostworowskiego”. Jego mistrzami byli Juliusz Kleiner i Marian Plezia. Jerzy Starnawski w rok po egzaminie magisterskim doktoryzował się na podstawie rozprawy „Słowacki – epistolograf”. W latach 1949-1950 był nauczycielem szkół średnich. W roku 1950 niedawno wypromowany doktor podjął pracę w KUL, gdzie był zatrudniony do roku 1964. Najpierw zajmował stanowisko starszego asystenta, od roku 1956, i od roku 1958 docenta. W roku 1964 przeniósł się na Uniwersytet Łódzki, gdzie pracował aż do przejścia na emeryturę w roku 1992 jako kierownik Katedry Literatury Staropolskiej i Nauk Pomocniczych. W Uniwersytecie Łódzkim najpierw był zatrudniony na stanowisku docenta, od roku 1974 profesora nadzwyczajnego, a od roku 1981 profesora zwyczajnego. Stworzył na tej uczelni najpierw Zakład, a od 1981 przemieniony w Katedrę. Równolegle w latach 1975-1984 pracował na pół etatu w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Częstochowie. Po przejściu na emeryturę nadal przez kilka lat pracował na cząstce etatu w Uniwersytecie Łódzkim, a oprócz tego w Mazowieckiej Wyższej Szkole Pedagogiczno-Humanistycznej w Łowiczu.

Był członkiem Towarzystwa Naukowego KUL, członkiem-korespondentem Lubelskiego Towarzystwa Naukowego, członkiem Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu i w Zamościu, członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności.

Jego zainteresowania badawcze skupiały się wokół historii literatury polskiej, bibliografii, edytorstwa i tekstologii, neolatynistyki, dziejów polskiej wiedzy o literaturze, co zaowocowało ogromnym dorobkiem naukowym z tych dziedzin. Brał udział w wielu międzynarodowych kongresach, konferencjach i sympozjach, wygłaszał wykłady na uniwersytetach w Pradze, Ołomuńcu, Paryżu, Poitiers, Moguncji, Giessen, Nicei, Lyonie, Berlinie i innych. Pod jego kierunkiem powstało dwanaście prac doktorskich, wypromował również jednego doktora honoris causa (Karla Dedeciusa).

Ogłosił ponad tysiąc prac w tym kilkadziesiąt książkowych. Główne kręgi zainteresowań w zakresie literatury polskiej: romantyzm (debiut książkowy – Juliusz Słowacki we wspomnieniach współczesnych, 1956), później literatura staropolska. Szereg prac rozproszonych zebrał w licznych tomach, m.in.: Odrodzenie. Czasy. Ludzie. Książki (1991); W świecie olbrzymów. Studia o twórczości i recepcji czterech wielkich romantyków (1998); Reymont i inni (2002). Jest badaczem neolatynistyki polskiej, w PAU wskrzesił serię „Corpus antiquissimorum poetarum Poloniae Latinorum...” i wydał w niej dwa tomy (1995, 2003). Zajmował się naukami pomocniczymi historii literatury polskiej (bibliografia i edytorstwo) i z tego zakresu opracował podręczniki uniwersyteckie. Wiele lat pracy poświęcił dziejom polskiej nauki o literaturze. Redaguje Słownik badaczy literatury polskiej (dotąd t. 1-6, 1994-2003), liczne prace mniejsze i większe dotyczą tej dziedziny. Najważniejsze spośród nich to: Dzieje wiedzy o literaturze polskiej. Do końca wieku XVIII (1984), Sylwetki lwowskich historyków literatury (1997), Sylwetki wileńskich historyków literatury (1997), Z dziejów polskiej nauki o literaturze dwanaście rozpraw (2004). W tym nurcie historii polskiej humanistyki należy sytuować także książkę Sylwetki lubelskich humanistów XIX i pierwszej połowy XX wieku (2004). Zawiera ona 32 sylwetki uczonych działających w Lublinie w XIX i w pierwszej połowie XX wieku, reprezentujących różne dziedziny humanistyki. Jest to wybór dokonany ze względu na możliwości Autora, który nie może się wypowiedzieć in merito na temat twórczości naukowej wszystkich humanistów wykładających w tym czasie w Lublinie. Książką tą Autor wypłaca się miastu, w którym ukończył szkołę średnią i odbył studia uniwersyteckie, wypłaca się uczelni swej, gdyż 26 sylwetek poświęcił osobom mającym mniejsze lub większe powiązania z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim.

Zmarł 9 listopada 2012 roku w Łodzi. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej w Lublinie.