NORBERTINUM.PL - wydawnictwo, księgarnia, drukarnia

Dominik Morawski

Pomost na Wschód. Obserwacje i refleksje watykanisty

Wydanie: pierwsze
Miejsce i rok: Lublin – Londyn, Odnowa – Norbertinum, 1991
Objętość: 241, [3] s. + 8 s. fot. kolor., cz.b.
Format: 145 x 202 mm
Oprawa: miękka klejona
ISBN: 83-85131-08-6, 0-903705-70-2
Status: Nakład wyczerpany

Projekt okładki: Zofia i Henryk Szulcowie

Wydawnictwo „Norhertinum" – mające siedzibę w Lublinie – na koniec roku kalendarzowego 1990 udostępnia polskiemu czytelnikowi pracę Dominika Morawskiego o znamiennym tytule: Pomost na Wschód. Obserwacje i refleksje watykanisty. Książka ta ukazuje się w czasie, gdy niespodziewanie zmienia się obraz polityczny państw Europy Wschodniej i imperium sowieckiego. Fenomen odradzającego się z wielką siłą Kościoła katolickiego wszystkich obrządków i w ZSRR, i krajach sąsiedzkich zadziwia nie tylko Zachód, ale także nas, którzy patrzymy na te wydarzenia „zza miedzy". Trzeba stwierdzić, że wraz z odradzającym się życiem Kościoła katolickiego i Cerkwi prawosławnej zauważamy też występujące z wielką odwagą i siłą poczucie tożsamości narodowej wśród Polaków, Litwinów, Ukraińców i Białorusinów.

Narastająca w wyniku przemian historyczna świadomość swoich narodowych korzeni, sugeruje u tych nacji nieodparte pragnienie wolności i samostanowienia o sobie. Pragną one demokracji, bezpieczeństwa i dobrobytu. Co więcej, kto miał możność zetknąć się z nimi bezpośrednio, łatwo zauważa u nich naturalną potrzebę współpracy i przyjaźni. Ta sytuacja – mówią one – jest właściwą drogą dla całej ludzkości, która za kilka lat wejdzie w trzecie po narodzeniu Chrystusa tysiąclecie swoich dziejów.

Dobrze, że właśnie w tym czasie ukazuje się ta książka. Wypełni ona lukę w wiedzy polskiego czytelnika na temat „watykańskiej ostpolitik", tak często mylnie odbieranej, a nawet zniekształcanej, zarówno przez kontestację ze strony „prawomyślnych" krytyków, jak i przez pochwały jeszcze do niedawna komunistycznej propagandy. Mam nadzieję, że ta książka pozwoli lepiej zapoznać się z tym, co uczyniła Stolica Apostolska przez ostatnie parędziesiąt lat, a zwłaszcza za pontyfikatu Jana Pawła II, by doprowadzić do zbliżenia z Moskwą i poczynić odważne kroki ku przezwyciężeniu podziałów Europy. Dokonało się to między innymi przez dowartościowanie wkładu Kościołów lokalnych w strefie środkowoeuropejskiej.

Henryk kard. Gulbinowicz, fragment Słowa wstępnego

Opatrzność dala mi niebywałą szansę przeżycia z górą dwudziestu pięciu lat w cieniu Spiżowej Bramy. W informacyjnej i publicystycznej pracy watykanisty (jak przyjęło się nazywać korespondenta stale akredytowanego przy Stolicy Apostolskiej) starałem się kierować poczuciem odpowiedzialności chrześcijańskiej w rozpoznawaniu prawdy, oczywiście w takiej mierze, w jakiej można ją dostrzec „w gmatwaninie sytuacji i pluralizmie przeciwstawnych opinii" (Jan Paweł II 12 stycznia 1990 r. do publicystów pisma jezuitów „La Civiltń Cattolica"). Nie ustrzegłem się licznych potknięć i błędów, co zdarza się nieraz człowiekowi aktywnemu, wspiera mnie jednak przeświadczenie, że starałem się działać i pisać w dobrej wierze, choć nieraz pochopnie, pod presją wydarzeń, co mogło czasem spowodować niezamierzone wyrządzenie komuś krzywdy. [...]

Patrzenie na Polskę oraz na sprawy Europy Środkowej i Wschodniej przez pryzmat europejski, a zwłaszcza z perspektywy Kościoła powszechnego, pozwoliło mi dostrzec i docenić wielkość Kościoła w Polsce a także jego rolę pomostu tak wyraźnie zaznaczoną w pontyfikacie Jana Pawła II. U żadnego z dotychczasowych następców św. Piotra nie przejawiała się w gestach, słowach i czynach misja, jaką spełnia obecny Pontifex maximus: budowanie mostów pomiędzy ludźmi, narodami, religiami. To zadanie budowniczych mostów przypada w skromnym wymiarze wszystkim wyznawcom Kościoła rzymskiego a jednocześnie apostolskiego – duchownym i świeckim – rozłożone według rangi społecznej, kompetencji oraz stopnia odpowiedzialności za dobro wspólne, za sprawy publiczne, zarówno w skali danego kraju, jak również, i to coraz bardziej, w skali międzynarodowej. To nad Tybrem, w oparciu o Skałę Piotrową, rozpoczęła się i trwa nadal praca nad wielką syntezą tego, co zawiera nasza wiara, i tego, co ludzkie. Nie ma sprzeczności między jednym i drugim, co usiłują narzucać nam sprawcy panującego w świecie zamieszania. Tej syntezy należy wciąż poszukiwać ponad różnicami wyznaniowymi i światopoglądowymi, dążyć do niej wytrwale — po to, by prawa Boskie oraz ład moralny były wszędzie respektowane. Jest to szczególne wyzwanie w obliczu zbliżającego się r. 2000.

Książka ta ukazuje się w okresie historycznego przełomu w Europie Środkowej i Wschodniej. Złożyły się nań trzy czynniki: zamysł Opatrzności, historia ludów pielgrzymujących do wolności, ich narodowa i kulturowa tożsamość chrześcijańska, oraz działania wybitnych osobistości, jak Prymas Tysiąclecia czy liczni wyznawcy-męczennicy, którzy ponieśli ofiary za wiarę i niepodległość swych narodów. Opatrzność działa za pośrednictwem ludzi, posługując się przyczynami „naturalnymi", dzięki którym następują wydarzenia tak nieprzewidziane i raptowne, jak ostatnie przemiany w tzw. obozie socjalistycznym. Do ich wystąpienia przyczyniła się w ogromnej mierze lub nawet rozstrzygająco (co przyznaje dziś wielu przeciwników i ludzi obojętnych wobec Kościoła) misja wschodnia Jana Pawła II, misja religijna, ewangelizacyjna a zarazem humanistyczna, prowadzona wytrwale, z rozeznaniem i wiedzą o ludzkich sprawach.

Spisane tu doświadczenia, cudze i własne opinie oraz refleksje nie pretendują oczywiście do jakiegokolwiek całościowego obrazu tej papieskiej „drogi na Wschód". Pokazują, jak doszło do historycznego przełomu, jakie mechanizmy działały i jaki stan rzeczy panował przed pontyfikatem Jana Pawła II, a jak jest po jedenastu z górą latach jego trwania. Jest to jedynie część obserwacji, wyselekcjonowana z bardzo obfitego materiału, spleciona z wątkiem osobistym. Nie może być inaczej, ta książka jest bowiem w pewnej mierze również rozliczeniem i świadectwem. Przekazuję je wydobyte z pamięci, z notatek oraz z fragmentów publikowanych tekstów. Jeśli ten wybór przybliży czytelnikowi, zwłaszcza młodemu pokoleniu, ideę mostu budowanego pomiędzy Europą Zachodnią i Środkowo-Wschodnią, a szczególnie jego centralnego przęsła, tzn. Stolicy Apostolskiej, zadanie będzie spełnione.

Dominik Morawski, fragmenty Od autora

Zawartość

Słowo wstępne (kard. Henryk Gulbinowicz)

Od autora

Wstęp

Cios w plecy. Wspomnienie z września 1939

Chrześcijańskie korzenie opozycji

Włochy – szkoła współżycia

I. Kościół w Polsce widziany z Rzymu

Kościół nie jest narzędziem

Kościół po rewolucji grudniowej

Prymas Wyszyński o „drugim świecie"

Po śmierci Prymasa Tysiąclecia

Nowy prymas w obliczu wielkiego dziedzictwa

Kościół podczas stanu wojennego

II. Pontyfikat Jana Pawła II – znaki czasu

Przed wyborem

Znamię cierpienia

Międzynarodowy wymiar pontyfikatu

Kościół i polityka

O pracy ludzkiej

„Teologia wyzwolenia"

Polski wątek

Papież i mass media

III. Pobratymcy – sąsiedzi i domownicy

Kościół w obronie praw człowieka

Prawosławni i grekokatolicy w Polsce

Białoruś i polski zwornik

Litwa – Kościół niezłomny

Ukraina – Kościół męczeński

Universita rediviva

Wigilia u kardynała

Deklaracja w sprawie ukraińskiej

Postulaty unitów

Jan Paweł II i oczekiwania Ukraińców

Historyczne wydarzenie w Kaplicy Sykstyńskiej

Początek nowego rozdziału

Śmierć patriarchy

Ukraińcy – naród zapomniany?

Russia Ecumenica

* * *

Miara chrześcijańskiej odpowiedzialności

Wyrzuty sumienia zachodnich demokratów

„Nie ignorować, nie zapominać"

Rosjanin w imieniu chrześcijan Europy Wschodniej

Po zesłaniu Andrieja Sacharowa

Historyczne spotkanie w rzymskiej synagodze

IV. Misja wschodnia Jana Pawła II

Ó genezie

Agostino Casaroli – budowniczy mostów

„Watykańska ostpolitik"

Polski model

Daleka droga do Moskwy

Węgry – Kościół manipulowany

Czechosłowacja – prześladowanie „diabelskie"

Rumunia – przewlekła agonia

Otwarcie ku Wschodowi

Spotkanie stulecia

V. Powrót do Europy

Gdzie przebiega granica Europy?

Jak zbudować nową Europę

Wspólny dom europejski

więcej o książce

zwiń

biuletyn