NORBERTINUM.PL - wydawnictwo, księgarnia, drukarnia

Joanna Janicka

Żydzi Zamojszczyzny 1864-1915

Wydanie: pierwsze
Miejsce i rok: Lublin, Norbertinum, 2007
Objętość: 360 s. + 16 s. fot. cz.-b.
Format: 170 x 240 mm
Oprawa: miękka klejona
ISBN: 978-83-7222-301-2
Status: Nakład wyczerpany

Zamojszczyzna, podobnie jak gubernia lubelska, była terenem o charakterystycznej mozaice narodowościowej. Mieszkająca tu ludność żydowska wykazywała znaczne zróżnicowanie. Występowały środowiska ortodoksyjne, szczególnie na prowincji, ośrodki chasydyzmu, jak Biłgoraj czy też Tomaszów Lubelski, ale i bardziej postępowa gmina w Zamościu. Obszar objęty zakresem badań to przeważnie niewielkie miasteczka, osady i tereny wiejskie, gdzie życie lokalnej społeczności biegło utartymi torami. Codzienność ludności żydowskiej wytyczała tradycyjna religijność, a wszelka postępowość czy też laicyzacja wkraczały znacznie wolniej niż w dużych ośrodkach miejskich. Ten stosunkowo uregulowany tryb życia zburzyła I wojna światowa, która nie tylko doprowadziła do zubożenia ludności, ale także zmuszała ją niejednokrotnie do opuszczania swoich domostw, migracji i ucieczek w obawie przed nadciągającymi wojskami państw centralnych. [...]

Prezentowana praca o charakterze monograficznym przedstawia różnorodność dziedzin życia mojżeszowych wyznawców. Jest również próbą uchwycenia ich relacji z miejscową ludnością (często zacieśnienie kontaktów i wznoszenie się ponad partykularne zapatrywania w obronie wspólnych spraw), władzami zaborczymi i okupacyjnymi, wreszcie z prywatnymi właścicielami miast, wsi i folwarków. Za główny cel pracy autorka stawia sobie ukazanie przejawów aktywności Żydów prowincjonalnych, którzy w podejmowanych inicjatywach niejednokrotnie wyprzedzali lokalną ludność chrześcijańską, a nawet mieszkańców gubernialnego Lublina. Opracowanie stanowi próbę znalezienia różnic w warunkach życia ludności mojżeszowej mieszkającej na danym terenie oraz ich współwyznawców mieszkających poza jego granicami administracyjnymi, podejmuje też analizę reakcji żydowskiego „sztetł” na rozwój życia politycznego w guberni i Królestwie.

Joanna Janicka, fragment „Słowa wstępnego”

Wydanie publikacji dofinansowane przez

Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Fundację Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego

Urzad Miasta Zamość

Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe GIMAR spółka z o.o.

GALADOM SA

Przedsiębiorstwo Państwowe „Zremb Łuków”

Recenzenci: prof. dr hab. Wiesław Caban, prof. dr hab. Lechosław Lameński

Spis treści

Słowo wstępne

Rozdział I

Ludność żydowska Zamojszczyzny w strukturze społeczno-narodowościowej guberni i Królestwa Polskiego 1864–1915

1. Przemiany ustrojowe w Królestwie Polskim po 1864 r.

2. Rozmieszczenie społeczności żydowskiej oraz struktura wyznaniowa

3. Ruch naturalny ludności

4. Warunki życia

5. Relacje społeczno-narodowościowe

Rozdział II

Żydowska gmina wyznaniowa

1. Gmina – jednostka administracyjna i wyznaniowa

1.1. Struktura wewnętrzna i organy gminy

1.2. Budżet

2. Religijność żydowskiej prowincji

2.1. Przejawy życia religijnego

2.2. Rabini

2.3. Przypadki konwersji

Rozdział III

Aktywność gospodarcza. Początki ruchu politycznego

1. Życie gospodarcze

1.1. Przemysł

1.2. Handel

1.2.1. Handel drewnem

1.2.2. Handel detaliczny i hurtowy

1.2.3. Targi i jarmarki

1.3. Rzemiosło

1.4. System dzierżaw

1.5. Organizacje gospodarcze, instytucje kredytowe i stowarzyszenia branżowe ludności żydowskiej

2. Aktywność polityczna

2.1. Pierwsze partie polityczne

2.2. Stan wojenny (1905–1908) – represje władz rosyjskich

2.3. Działalność rewolucyjna

2.4. Początki syjonizmu. Lata I wojny światowej

Rozdział IV

Aktywność oświatowo-kulturalna, filantropia

1. Edukacja dzieci i młodzieży

1.1. Szkolnictwo rządowe

1.1.1. Szkoły elementarne

1.1.2. Szkoły średnie

1.2. Prywatna oświata

1.3.Szkolnictwo wyznaniowe

2. Popularność książki i prasy. Bibliotekarstwo

2.1. Działalność żydowskich instytucji kulturalnych

2.1.1. Drukarnie

2.1.2. Księgarnie

2.1.3. Biblioteki

2.2. W kręgu zainteresowań prasą

3. Życie teatralne

3.1. Działalność zawodowych trup teatralnych

3.2. Amatorski ruch teatralny

4. Działalność charytatywna. Warunki zdrowotne

4.1. Opieka medyczna

4.2. Instytucje filantropijno-opiekuńcze

Zakończenie

Bibliografia

Aneks

Tabela 1. Rozmieszczenie ludności żydowskiej i katolickiej

Tabela 2. Podział wyznaniowy ludności Zamojszczyzny

Tabela 3. Liczba ośrodków miejskich i wiejskich w powiatach

Spis tabel

Wykaz używanych skrótów i miar

Indeks osób

Jews of the Zamość region in 1864-1915. Summary

więcej o książce

zwiń

biuletyn