Nauka o literaturze, języku i teatrze

Książka przybliża sylwetkę profesora zwyczajnego w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Jana Rostafińskiego oraz dzieje jego rodu. Jan Rostafiński (1882-1966) był synem wielkiego botanika i historyka nauki, Józefa (1850-1928), profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Idąc poniekąd w ślady swego ojca, został zootechnikiem. w latach 1918-1959 (z przerwą w okresie nasilonego stalinizmu) był profesorem hodowli i żywienia zwierząt w warszawskiej SGGW. Autor biografii ukazuje Rostafińskiego nie tylko jako wybitego naukowca, ale również jako społecznika: w dojrzałym wieku wstąpił do ZHP i uzyskał stopień harcmistrza. Zdobył uznanie międzynarodowych towarzystw rolniczych - zwłaszcza we Włoszech, na Węgrzech i w Finlandii. Profesor dał się poznać jako działacz konspiracyjny w okresie okupacji niemieckiej - był organizatorem konspiracyjnej Miejskiej Szkoły Ogrodniczo-Rolniczej. Podczas pobytu w obozie koncentracyjnym w Stutthofie wykorzystywał swoje doświadczenie na podziemnych kursach.

O Autorze
Andrzej Biernacki, profesor w Wyższej Szkole Dziennikarskiej im. Melchiora Wańkowicza. Współpracuje z Instytutem Historii Nauki PAN w Warszawie oraz z Polskim Słownikiem Biograficznym, wydawanym przez Polską Akademię Umiejętności w Krakowie.

Książka jest pierwszą w polskiej humanistyce próbą tak szerokiego i całościowego spojrzenia na osobę i dzieło Wacława Borowego. Jest swego rodzaju zbiorową monografią uczonego, na którą złożyły się głosy jemu współczesnych luminarzy polonistyki oraz wybitnych jego uczniów i współpracowników. Wśród autorów znaleźli się m.in.: Karol Wiktor Zawodziński, Konrad Górski, Juliusz Kleiner, Wiktor Weintraub, Kazimierz Wyka, Henryk Elzenberg, Michał Głowiński, Czesław Zgorzelski, Zofia Stefanowska, Zdzisław Najder, Zygmunt Lichniak, Tadeusz Makowiecki - w sumie 44 szkice i wspomnienia, prezentujące wszechstronne i wieloaspektowe podejście do osoby „Zatajonego artysty” (określenie K.W. Zawodzińskiego). Rozdział wstępny prezentuje pięć obszernych artykułów napisanych po śmierci W. Borowego. Dalsze części książki ukazują Borowego jako historyka i teoretyka literatury, bibliotekarza i krytycznego czytelnika. Prezentują wspomnienia uczniów Profesora oraz dyskusję wokół jego książki „O poezji polskiej w wieku XVIII”.

„Onufry Pietraszkiewicz to jeden z najbliższych przyjaciół Mickiewicza, kopista jego tekstów, współzałożyciel Towarzystwa Filomatów, strażnik filomackich pamiątek - czyli mówiąc prościej - archiwista związku, jego skarbnik, bibliotekarz [...], student Uniwersytetu Wileńskiego, następnie Uniwersytetu Królewsko-Warszawskiego, bakałarz w Szkole Wojewódzkiej Lubelskiej, odpracowujący pobierane w Warszawie stypendium, wreszcie organizator komitetu pomocy uwięzionym (podczas filomackiego śledztwa i procesu) i zesłaniec, który blisko 30 lat spędził w syberyjskim Tobolsku”. (fragm. Wstępu)

Z przechowywanej w Bibliotece Uniwersyteckiej KUL części Archiwum Filomatów autorka pracy wybrała korespondencję Onufrego Pietraszkiewicza (około 300 listów) i na jej podstawie naszkicowała obraz człowieka i miasta (Lublina) pierwszej połowy XIX wieku. Dzięki filomackim pamiątkom powstał ten Lublina "konterfekt niepochleby". Onufremu Pietraszkiewiczowi zawdzięczamy opisanie miasta (m.in. nieistniejących już dziś fary i łazienek) oraz jego mieszkańców (współpracowników ze Szkoły Wojewódzkiej Lubelskiej i pięknych lublinianek).

O Autorce
Małgorzata Cwenk - doktor nauk humanistycznych. Urodzona w Lublinie w 1975 roku, w latach 1994-1999 studiowała polonistykę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Od roku 2000 pracuje na stanowisku asystenta w Katedrze Literatury Oświecenia i Romantyzmu Instytutu Filologii Polskiej KUL. Jej rozprawa doktorska - Biografia zesłańca - została wyróżniona Nagrodą Rektora KUL. Swoje naukowe zainteresowania skupia wokół problematyki poezji romantycznej.

Praca jest próbą odpowiedzi na szereg istotnych pytań, do dziś budzących wiele emocji. Jednym z nich jest pytanie o wpływ strajków Lubelskiego Lipca i zdobytych wówczas doświadczeń na wybuch protestu Sierpnia na Wybrzeżu. Autor dąży do wyjaśnienia kwestii, na ile echa protestów Świdnika i Lublina i osiągnięte w ich trakcie, bezprecedensowe w dziejach PRL, ustępstwa ze strony władz zainspirowały podjęcie protestu w Stoczni Gdańskiej i innych zakładach Wybrzeża.
Najistotniejszą część książki stanowi rozbudowane kalendarium, zawierające dość obszerny opis przebiegu strajków w zakładach pracy i towarzyszącego im tła w postaci działań władzy oraz opozycji politycznej, ówczesnych nastrojów społecznych, atmosfery na ulicach, sklepach itd. Uporządkowanym chronologicznie wydarzeniom Lubelskiego Lipca towarzyszą informacje o równoległym rozwoju wydarzeń w kraju, pozwalające porównać skalę strajków lubelskich ze zrywami innych ośrodków przemysłowych.
Cenne są analizy przyczyn bezpośrednich wybuchu Lubelskiego Lipca oraz opisy mało znanych w powszechnej świadomości oraz nielicznie omawianych w literaturze podmiotu przejawów oporu mieszkańców Lubelszczyzny wobec władz Polski Ludowej, formowania się zorganizowanej opozycji politycznej oraz stopniowego kształtowania się w szerszych kręgach społeczeństwa niezależnej świadomości narodowej i społecznej. Zaprzeczają one utartym poglądom o Lubelszczyźnie jako potulnej wobec władzy komunistycznej kolebce PKWN.

Epoka Powstania Listopadowego jest książką napisaną z dużym znawstwem ówczesnych realiów i pasją naukową. Prezentowany okres został opracowany w dość szerokiej perspektywie historycznej - Autor poświęca dużo uwagi etapom historycznym poprzedzającym wybuch Powstania Listopadowego oraz następującym po nim. Czytelnik znajdzie więc dużo informacji o Konfederacji Barskiej, Powstaniu Kościuszkowskim, okresie kampanii Napoleońskiej, Wiośnie Ludów, Wojnie Krymskiej, wydarzeniom Insurekcji Listopadowej związanymi z Belgią, Francją, Włochami, państwami ościennymi. Książka zawiera bogaty materiał bibliograficzny; jest lekturą dostarczającą dużego zasobu konkretnych informacji, a jednocześnie barwną, zajmującą, lekcją historii o dniach krwi i chwały.

O Autorze
prof. Tadeusz Edward Domański (1922-2004), absolwent KUL, wychowanek prof. Juliusza Kleinera. Po uzyskaniu dyplomu magisterskiego i stypendium Rządu Francuskiego, od 1948 r. mieszkał i pracował we Francji. Po uzyskaniu tytułu doktora na Universite de Paris VIII został wykładowca tejże uczelni oraz Institut National des Langues et Civilisations Orientales. W swoich wykładach, publikacjach, działalności w stowarzyszeniach kultywował żywotność języka i tradycji polskich, pamięć o zasłużonych dla Francji i Polski Rodakach, o pomnikach, pamiątkach historycznych, wiążących oba kraje.

Rosa Bailly (1890-1976) już jako młoda nauczycielka stworzyła organizację „Les Amies de la Pologne”. Wydawała w dużych nakładach czasopisma, broszury i książki poświęcone naszej ojczyźnie. W okresie plebiscytu przebywała na Śląsku, walcząc o jego przynależność do Polski. Swoimi akcjami na rzecz integralności i suwerenności potrafiła zainteresować marszałka Focha, marszałka Joffre oraz deputowanych Parlamentu. W latach międzywojennych cieszyła się w Polsce ogromną popularnością i sympatią. Wielokrotnie odwiedzała nasz kraj, poznając kolejno jego regiony, historię i bieżące problemy. Powszechnie widziano w niej ambasadorkę Polski we Francji. T. Boy-Żeleński poświęcił jej feleton, w którym nazwał ją „Różyczką”. Rzeczpospolita nadała jej komandorię „Polonia Restituta” i inne najwyższe ordery państwowe. Po długim milczeniu książka ta stara się przywrócić Polakom pamięć o Rosie Bailly w wielkości Jej sławy.

Odczuwało się, że ta kobieta posiada w sobie coś wyjątkowego. Uśmiech jej był miły, pełen delikatności, który ujmował każdego. Od pierwszej chwili tematem rozmowy była Polska. Ze słów pani Bailly płynął optymizm, wielka nadzieja na przyszłość. Nie kryła swej gorącej miłości dla naszego kraju. Wtedy zrozumiałem, że jest to kobieta o charakterze stanowczym, zdecydowanym. Czułem się onieśmielony, jak gdyby olśniony...

O Autorze
prof. Tadeusz Edward Domański (1922-2004), absolwent KUL, wychowanek prof. Juliusza Kleinera. Po uzyskaniu dyplomu magisterskiego i stypendium Rządu Francuskiego, od 1948 r. mieszkał i pracował we Francji. Po uzyskaniu tytułu doktora na Universite de Paris VIII został wykładowca tejże uczelni oraz Institut National des Langues et Civilisations Orientales. W swoich wykładach, publikacjach, działalności w stowarzyszeniach kultywował żywotność języka i tradycji polskich, pamięć o zasłużonych dla Francji i Polski Rodakach, o pomnikach, pamiątkach historycznych, wiążących oba kraje.

Jest to pierwsza tak kompleksowa próba przedstawienia historii Rzeczypospolitej. Ukazuje rozwój stosunków polityczno-społecznych od okresu wielkiego entuzjazmu pierwszych wolnych wyborów poprzez zawirowania sytuacji spowodowane zmianami poszczególnych ekip rządzących, aż po wybory parlamentarne 2006 r. zamykające epokę rządów lewicowych.

W Polsce pod formalnymi sztandarami demokracji panuje w istocie oligarchia. Władzę sprawuje ciągle mniej więcej ta sama grupa ludzi, która dzięki odpowiednio skonstruowanym przepisom prawa (systemy rejestracji partii i innych organizacji, ordynacje wyborcze, podatkowe, socjalne itp.) zabezpieczyła swój status "bycia wybieranymi". Prawdą jest, że obywatele mają prawo głosu, ale muszą wybierać ludzi ciągle z tej samej grupy, dobieranej w partiach już w sposób mało demokratyczny, a mówiąc wprost - oligarchiczny.
Przykłady? Można je mnożyć. Układanie list kandydatów na posłów we wszystkich wyborach po 1989 roku ma niewiele wspólnego z profesjonalizmem i demokracją - decyduje siła polityczna i układy. Skrajnym przypadkiem braku demokracji było wyłonienie kandydatury Krzaklewskiego w wyborach prezydenckich w 2000 roku, kiedy wszyscy chcieli prawyborów, ale nie chciał ich sam Krzaklewski. Po klęsce lub popełnieniu błędu nikt w Polsce nie podaje się do dymisji. Jeśli kandydaci przegrali wybory, startując z list SdRP, to pojawiali się później w innym wcieleniu jako kandydaci z koalicji SLD, a jeszcze później - nawet Samoobrony. Jeśli przegrali jako członkowie AWS, to pojawiali się później na listach PiS albo PO itd. Potwierdzają to dzieje ostatniego piętnastolecia. I o tym jest ta książka.

O Autorze
Marek Gędek (ur. 1965), dziennikarz, historyk, menedżer medialny, poeta. Ukończył historię na Uniwersytecie Jagiellońskim, a także marketing polityczny i medialny w Wyższej Szkole Zarządzania i Marketingu w Warszawie. Rzecznik prasowy, dyrektor ds. public relations w Banku Depozytowo-Kredytowym SA i Banku Pekao S.A. Doradca w zakresie public relations w wielu firmach. Ekspert w unijnych programach pomocowych i firmach consultingowych. Realizator największego projektu unijnego w polskich mediach. Dziennikarz w wielu gazetach (m.in. "Dzień", "Gazeta Wyborcza", "Nowy Czas" itp.). Obecnie sekretarz redakcji w "Kurierze Lubelskim". Autor książek, map i atlasów.

Druga część opracowania poświęcona dziejom opieki społecznej w Polsce przedrozbiorowej na Lubelszczyźnie. Obejmuje alfabetyczny zestaw miejscowości, w których istniały szpitale-przytułki w okresie od XV do XVIII wieku, czyli do trzeciego rozbioru Polski w 1795 roku. Autor podaje informacje odnoszące się do poszczególnych szpitali, będące rezultatem rzetelnej kwerendy, trwającej kilka lat.

O Autorze
prof. dr hab. Zbigniew Góralski (1928-1997), długoletni pracownik Archiwum Państwowego w Lublinie, następnie Biblioteki Głównej KUL oraz Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Kielcach (1970-1997); specjalizował się w historii nowożytnej XVIII wieku Polski i krajów niemieckojęzycznych. Był stypendystą austriackiego Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego, czego owocem jest praca Austria a trzeci rozbiór Polski, także szereg artykułów i recenzji zamieszczonych w polskich i niemieckojęzycznych czasopismach naukowych; otrzymał stypendium Fundacji im. Aleksandra Humboldta, wykładał m.in. na uniwersytetach w Monachium i Bonn.

Rozdział I: „Ludność żydowska Zamojszczyzny w strukturze społeczno-narodowościowej guberni i Królestwa Polskiego 1864-1915„ Obejmuje przemiany ustrojowe w Królestwie Polskim, które nastąpiły w okresie popowstaniowym. W rozdziale tym poruszone zostały również zagadnienia związane z rozmieszczeniem ludności żydowskiej na badanym terenie w odniesieniu do sytuacji demograficznej guberni i w Królestwie Polskim. Omówiono ruch naturalny ludności w poszczególnych ośrodkach oraz warunki życia społeczności żydowskiej.

Rozdział II: „Żydowska gmina wyznaniowa” Traktuje o wewnętrznej strukturze gminy jako jednostce administracyjnej i wyznaniowej. Szerzej potraktowano gminę zamojską, która dzięki swojej postępowości wyróżniała się na tle pozostałych ośrodków. Zwraca uwagę zachowawczość pewnych środowisk, stojących na straży tradycji, utożsamianej często z życiem religijnym oraz ich postawa wobec postępującej z wolna laicyzacji życia. W rozdziale wyróżniono interesujący proces konwersji, który nie przybrał na wskazanym terenie większego zasięgu.

Rozdział III: „Aktywność godpodarcza. Początki ruchu politycznego” Dotyczy przede wszystkim zagadnień związanych z przemysłem, organizacjami gospodarczymi, instytucjami kredytowymi, stowarzyszeniami branżowymi ludności żydowskiej. Została w nim przedstawiona różnorodność form handlu oraz rzemiosła prowadzonego przez tę ludność, strukturę zawodową i intratne dziedziny gospodarki. Kwestie uczestniczenia społeczności mojżeszowej w życiu politycznym łączą się z tworzeniem pierwszych na ziemiach polskich partii, w tym również o charakterze typowo żydowskim, reprezentujących wewnętrzne roszczenia tej grupy narodowościowej. Istotne znaczenie miały wydarzenia lat rewolucyjnych 1905-1907, które zaktywizowały Żydów i w obliczu konieczności występowania o wspólne prawa zbliżyły społeczności żydowską i chrześcijańską.

Rozdział IV: „Aktywność oświatowo-kulturalna, filantropia” Poddaje analizie formy edukacji, w których uczestniczyła młodzież żydowska, jak też działalność żydowskich instytucji kulturalnych, inicjatywy podejmowane w tej dziedzinie oraz zainteresowanie świecką rozrywką, jaką reprezentował teatr. Uwzględniono także zagadnienia związane ze stanem zdrowotnym oraz funkcjonowaniem placówek filantropijno-opiekuńczych. Wszelkie ujęte w pracy procesy i zjawiska, które zachodziły w wybranych miejscowościach, potraktowane zostały jako reprezentatywne dla badanego terenu.

Materiał źródłowy umożliwiający analizę tych zagadnień został zaczerpnięty z zespołów akt zgromadzonych w archiwach państwowych Lublina i Zamościa. Kwerenda archiwalna została przeprowadzona również w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Podstawę źródłową stanowią lubelskie zasoby archiwalne, materiały administracji rosyjskiej cywilnej i wojskowej oraz polskiej. Do ważniejszych należą: zespoły akt rządu gubernialnego i kancelarii gubernatora lubelskiego, zarządów powiatowych i zarządów żandarmerii. Jednym z ważniejszych źródeł informacji są „księgi pamięci” (pinaksy).

O Autorce
Joanna Janicka, ur. w 1972 r. Ukończyła studia i obroniła pracę doktorską na Wydziale Historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Autorka i współautorka publikacji naukowych i popularnonaukowych w wydawnictwach i periodykach regionalnych i ogólnopolskich. Opublikowała książkę: Maurycy hrabia Zamoyski. Zarys losów życiowych i politycznych oraz wgląd w struktury gospodarcze ordynacji (Lublin 2000). Stypendystka Société Historique et Littéraire Polonaise im. Jana i Suzanne Brzękowskich w Paryżu. Zainteresowania naukowe autorki skupiają się na tematyce judaistycznej, mniejszościach lokalnych oraz losach polskiego ziemiaństwa.

Zamojszczyzna to jeden z tych kilku regionów, w których po zakończeniu kampanii wrześniowej walka zbrojna rozpoczęła się najwcześniej i była prowadzona - w końcowej fazie przeciw drugiemu okupantowi - najdłużej. Nie było ani dnia przerwy. [...] O tej walce, w jej poszczególnych etapach, o ludziach, którzy ją prowadzili, o cenie, jaką im i ich bliskim przyszło za to zapłacić - mówi ta książka. [...] Jest to książka, na którą długo czekaliśmy, bardzo potrzebna. Nie dlatego, że wypełnia jakieś białe plamy. Przecież rejestr książek i publikacji poświęconych wojennym i okupacyjnym dziejom Zamojszczyzny zawiera bardzo wiele pozycji. Ta jednak różni się od innych tym, że mówi o nich pełną prawdę. Natomiast w publikacjach na ten temat, ukazujących się w okresie PRL, było - w najlepszym przypadku - pół prawdy. [...] Książka Jerzego Jóźwiakowskiego, wolna od uwarunkowań, jakim podlegali autorzy tamtych, jest pierwszą w pełni autentyczną i wiarygodną, gdyż bogato udokumentowaną relacją o tym, jak Zamojszczyzna walczyła w latach minionej wojny z okupantami. Przygotowania do tej walki, jej organizację, przebieg, rezultaty ukazują nam dzieje każdego z czterech obwodów [zamojskiego, hrubieszowskiego, tomaszowskiego i biłgorajskiego], wchodzących w skład Inspektoratu. Jej atmosferę i klimat, odnoszone w niej zwycięstwa i doznawane porażki, nadzieje uczestniczących w niej żołnierzy, ich osobiste przeżycia - odtwarzają relacje. Autor zebrał ich - ogromnym wysiłkiem - bardzo dużo. Pochodzą od różnych ludzi: dowódców i szeregowych żołnierzy, łączniczek i sanitariuszek, inteligentów i rolników, nauczycieli i uczniów. Mówią nie tylko o głośnych akcjach, ale i o drobnych „eskach” i potyczkach, o lekcjach wychowania obywatelskiego, o sabotażu i dywersji, przpominają nie tylko bohaterów, lecz konfidentów i zdrajców. [...] Łącznie tworzą szeroką, wielopłaszczyznową panoramę tamtej ziemi w tamtych latach. Autor, żołnierz AK, pochodzący ze Szczebrzeszyna, z rodziny ogółem tam znanej i szanowanej, głęboko patriotycznej, która pięknymi zgłoskami zapisała się w dziejach walk o Polskę, płacąc za to cenę bardzo wysoką, dokonał ogromnego wysiłku, przygotowując tę pracę do druku. Ale dzięki temu otrzymaliśmy dzieło, [...] które z pewnością znajdzie się w kanonie literatury poświęconej polskiemu czynowi zbrojnemu w latach II wojny światowej.

Ta obszerna monografia (zawierająca fotografie, indeksy osób, nazw geograficznych, mapy, tabele, wykazy personalne jednostek bojowych, opisy akcji zbrojnych oddziałów dywersyjnych i leśnych, kalendaria) jest niezwykle cennym źródłem wiedzy o wojennych losach Zamojszczyzny.

Książeczka zawiera krótki rys historyczny i opis struktury narodowościowej kadry nauczycielskiej Gimnazjum Lubelskiego. Czytelnik znajdzie tu 28 biogramów nauczycieli gimnazjum, którzy byli cudzoziemcami narodowości niemieckiej, francuskiej, szwajcarskiej oraz Warmiakami.

Przedmowa: Jerzy R. Krzyżanowski

Książka prezentująca sylwetkę Wojciecha Rostafińskiego, wybitnego badacza kosmosu i pracownika naukowego NASA. Rostafiński podczas II wojny światowej był żołnierzem, uczestniczył w Powstaniu Warszawskim. Po zakończeniu wojny, okresie niemieckiej niewoli i krótkim pobycie w Belgii ostatecznie osiadł w Stanach Zjednoczonych, gdzie był wybitnym przedstawicielem Drugiej Emigracji. Na obczyźnie zasłynął jako naukowiec NASA i błyskotliwy publicysta-popularyzator osiągnięć w dziedzinie badań kosmicznych. Jego naukowa pasja stanowiła kontynuację tradycji rodzinnych, dziadek Józef i ojciec Jan byli bowiem wybitnymi polskimi naukowcami. Rostafiński jako uchodźca polityczny zaznaczył się na emigracji jako działacz kombatancki i członek wielu niepodległościowych i polonijnych organizacji społeczno-kulturalnych.

O Autorze
Piotr Kardela, historyk i publicysta, pracownik IPN w Olsztynie, uczestnik wielu konferencji naukowych poświęconych dziejom polskiej emigracji, stypendysta Polonia Aid Foundation Trust w Londynie. Autor dwóch książek: Gen. Gustaw Konstanty Orlicz-Dreszer (1889-1936) (Warszawa 1993), Stanisław Gierat 1903-1977. Działalność społeczno-polityczna (Szczecin 2000). Redaktor i współredaktor informatora personalnego IPN Twarze olsztyńskiej bezpieki. Obsada stanowisk kierowniczych Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w Olsztynie (Białystok 2007). Opublikował blisko sto artykułów naukowych i popularnonaukowych w kraju i za granicą, m.in. w: „Dziejach Najnowszych”, „Komunikatach Mazursko-Warmińskich”, „Kamenie”, „Niepodległości”, „Nowym Dzienniku. Przeglądzie Polskim”, „Palestrze”, „Tygodniku Solidarność”, „Tyglu” i „Debacie”. Autor audycji historycznych z cyklu „Z archiwum IPN” emitowanych w Polskim Radio Olsztyn.

Książka upamiętniająca najważniejsze wydarzenia z okresu pięćdziesięciu lat istnienia parafii św. Jerzego. W monografii przedstawiono tylko niektóre, wybrane dziedziny życia parafialnego. W studium skupiono się głównie na przyczynach i okolicznościach powstania parafii, działalności duszpasterskiej i gospodarczej proboszczów tej parafii, form i metod pracy duszpasterskiej oraz innych zagadnień. W pracy zostało zamieszczone kalendarium obejmujące ważniejsza wydarzenia z dziejów kościoła i parafii św. Jerzego po II wojnie światowej oraz kolorowe i czarno-białe fotografie ukazujące życie tej wspólnoty parafialnej.

O Autorze
ks. mjr dr Zbigniew Jan Kępa, ur. w 1960 r. w Żegocinie (woj. małopolskie). w latach 1979-1985 studiował w Wyższym Seminarium Duchownym w Tarnowie. Po otrzymaniu święceń kapłańskich pracował w latach 1985-1996 jako wikariusz w Nowym Sączu oraz (od 1991) w duszpasterstwie wojskowym. W latach 1996-2004 pełnił funkcję proboszcza parafii Straży Granicznej pw. św. Mateusza w Kętrzynie. 15 listopada 2004 r. został mianowany szefem Duszpasterstwa Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego; posiada stopień majora Straży Granicznej. w 1998 r. otrzymał stopień doktora teologii; jest autorem dwóch książek: Marksizm i ewolucja (Tarnów 1999) i Wybrane zagadnienia z etyki Straży Granicznej (Kętrzyn 1999), oraz kilkudziesięciu artykułów opublikowanych m.in. w „Tarnowskich Studiach Teologicznych”, „Warmińskich Studiach Teologicznych”, „Zagadnieniach Filozoficznych w Nauce”. Zajmuje się problematyką etyki zawodowej, historią duszpasterstwa wojskowego oraz relacjami pomiędzy nauką, filozofią i teologią.

„Baszta” była jednym z kilku oddziałów Powstania Warszawskiego 1944 r., które otrzymały najwyższe polskie odznaczenie bojowe - Order Virtuti Militari. Dekret przyznający ten szczególnie zaszczytny order podpisał w Londynie z ramienia kapituły generał Stanisław Maczek. „Baszta” odegrała szczególną rolę w Powstaniu na Mokotowie, ale sama powstała na Żoliborzu wczesną jesienią 1939 r.

Formację tę utworzyła grupa harcerzy skupiona wokół znanego w tej dzielnicy harcmistrza i aktora Ludwika Bergera. Po kilku tygodniach ta tak bardzo oddolna inicjatywa związana została trwale, już jako podziemne wojsko, z Komendą Główną Służby Zwycięstwa Polski (SZP), przekształconej w początkach 1940 r. w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ), a od 1942 r. - w Armię Krajową. Ludwik Berger został dowódcą jednej z dwóch kompanii, na które w początkach 1940 r. podzielono tę rozwijającą się szybko inicjatywę. Była to właśnie nasza kompania, późniejsza powstańcza B 1 - oddział, któremu Berger, charyzmatyczny dowódca-przewodnik, miał właśnie autentycznie przewodzić aż do swej tragicznej śmierci późną jesienią 1943 r. W 1941 r. powiększono oddział dyspozycyjny Komendy Głównej, przekształconej w batalion sztabowy, co dało skrót „Baszta”, który miał się tak mocno utrwalić w pamięci. W 1943 r., zachowując nazwę, utworzono pułk pod dowództwem ppłk. Stanisława Kamińskiego „Daniela”. Pułk tworzyły trzy bataliony, znane w okresie Powstania jako: „Bałtyk” (B), „Karpaty” (K) i „Olza” (O). Pełne kompanie obejmowały cztery plutony złożone zwykle z trzech drużyn kilkunastoosobowych. W konspiracji wielką rolę odgrywały małe sekcje, liczące około sześciu ochotników-żołnierzy, przynależne oczywiście do określonych drużyn i plutonów. [...]

Nasze zbiorowe opracowanie dotyczące kompanii Bergera - powstańczej B 1 - nie jest też oczywiście dziełem krytyczno-analityczno-historycznym. Jego trzonem są wspomnienia żołnierzy kompanii, ważne świadectwa codziennej rzeczywistości konspiracyjnej czy powstańczej (trochę też „obozowej” z zimy 1944/45 r.), siłą rzeczy bardzo osobiste, na pewno ważne dla lepszego zrozumienia wydarzeń, ale przede wszystkim samych ludzi - żołnierzy o różnym stażu, doświadczeniach, przeżyciach. Zwraca między innymi uwagę duże środowisko bursy RGO (Rada Główna Opiekuńcza) w centrum Warszawy, gromadzące młodzież wysiedloną z całej Polski, z którego - przypadkowo - wywodziła się cała grupa żołnierzy z naszej kompanii. [...]

Nasze opracowanie ukazuje też wagę badań nad małymi środowiskami, nad mniejszymi grupami - wspólnotami młodych ludzi w rodzaju bursy RGO przy ulicy Sienkiewicza czy kompanii „Michała” o tak wyraźnym esprit du corps (poczucie wspólnoty), by pełniej zrozumieć jakże silny nurt i całą postawę życiową pokolenia walczącego podziemnej Polski. Kamienie na szaniec przez lata utrwalały ten obraz w szerokiej świadomości kolejnych pokoleń Polaków, ale ciągle brak szerokiej dokumentacji dla zjawiska tak przecież znamiennego dla tych właśnie pokoleń w skali całego kraju.

Książka Do Ciebie, Polsko... Legiony Polskie w Lubelskiem 1914-1918 obejmuje szereg zagadnień dotyczących Lubelszczyzny okresu I wojny światowej. W pierwszej jej części omówiona została sytuacja polityczno-wojskowa guberni lubelskiej, której zaborca rosyjski wyznaczył rolę szczególną w jego wojennych planach. Na Lubelszczyźnie w pierwszych tygodniach wojny miały miejsce dwie ważne, z punktu widzenia militarnego, bitwy: pod Kraśnikiem i pod Komarowem. Z uwagi na tę szczególną rolę Lublina i okolicy rozwinął się tu także polski ruch niepodległościowy. Jeszcze przed 1914 r. działały na Lubelszczyźnie partie i organizacje niepodległościowe, uaktywniły się oddziały lotne Polskiej Organizacji Wojskowej. Prym w tej niepodległościowej pracy wiodły organizacje lewicowe. Narodowa Demokracja, utożsamiana z prawicą niepodległościową, bardziej orientowała się na państwa Ententy i nie przejawiała takiego entuzjazmu przy tworzeniu tajnych struktur polityczno-wojskowych. Robił to, w oparciu o Austro-Węgry, Józef Piłsudski. Lubelszczyzna ponownie stała się widownią działań wojennych latem 1915 r. Na jej południowe obszary, w pościgu za ustępującymi z ziem polskich Rosjanami, wkroczyły wojska niemieckie pod dowództwem gen. Augusta Mackensena. W kierunku na Lublin maszerowały 2 i 4 armia austro-węgierska, a głównie 106 dywizja piechoty gen. Ernesta Klettnera. Szczególnie twardy opór wojskom austro węgierskim stawiały, niedające się oskrzydlić, wojska 4 armii rosyjskiej, dowodzonej przez gen. Aleksieja Evertha, operującej na linii Puławy-Końskowola-Kurów-rzeka Ciemięga-Świdnik. Wiele miejsca, zgodnie z tytułem, poświęcono w książce bojowej działalności Legionów Polskich walczących u boku wojsk austro-węgierskich. Na Lubelszczyźnie walczyły wszystkie pułki I brygady Legionów pod dowództwem J. Piłsudskiego i żołnierze 4 pułku piechoty (będącego zalążkiem III brygady Legionów), którego dowódcą był ppłk Bolesław Jerzy Roja. Oddziały legionowe na czas walki w Lubelskiem podporządkowane były IX korpusowi 4 armii, którym dowodził gen. Rudolf Karlick.

Największym bojem na ziemi lubelskiej w trakcie tej ponadmiesięcznej kampanii pościgowej 4 armii i Legionów Polskich było trzydniowe starcie z Rosjanami pod Jastkowem (31 lipca - 3 sierpnia 1915 r.). Ten bitewny epizod został w książce opisany nader szczegółowo. Zwrócono uwagę na brawurę towarzyszącą żołnierzom „niezłomnego” czwartego pułku. Opór Rosjan był twardy i uzasadniony. Chodziło im przecież o maksymalne spowolnienie natarcia wojsk austro-węgierskich i ewakuowanie z ziem zaboru rosyjskiego swoich sił głównych, swojego aparatu władzy, a także o wywiezienie urządzeń i maszyn ze zdemontowanych fabryk.

Ta „militarna” część pracy, podobnie jak i pozostałe jej rozdziały, ma mocną podbudowę źródłową. Wykorzystano materiał aktowy Legionów Polskich, akta wytworzone przez austro-węgierskie władze okupacyjne, a także przekazy pamiętnikarskie i ówczesną prasę. Uwzględniono dotychczasowe opracowania.

Scharakteryzowano też stosunek austro-wegierskiej soldateski do Polaków, do działających w Lublinie i na Lubelszczyźnie polskich organizacji polityczno-społecznych, również do Legionów i ich formacji etapowych, do żołnierzy legionowych i aparatu werbunkowego działającego w Lublinie i w każdym powiatowym mieście. Do dowódców legionowych, a w szczególności do Józefa Piłsudskiego, który nie aprobował stanowiska Komendy Legionów i prowadził własną politykę.

W opracowaniu wiele uwagi poświęcono charakterystyce złożonego procesu werbunkowego. Oficerowie werbunkowi i podległy im personel, oprócz zadań wyznaczonych przez Departament Wojskowy Naczelnego Komitetu Narodowego, zajmowali się robotą patriotyczno-niepodległościową. Na to ich austro-węgierscy mocodawcy patrzyli szczególnie niechętnie i z dezaprobatą. Werbunkowcy i legioniści trudnili się wydawaniem prasy, szkoleniem pozyskanych rekrutów, organizowaniem wojennych cmentarzy. Inicjowali obchody rocznic historycznych i świąt narodowych. Razem z duchowieństwem diecezjalnym i kapelanami legionowymi uczestniczyli przy rekoncyliacji katolickich świątyń zamienionych przez zaborcę na cerkwie. Kładli podwaliny pod życie kulturalno-oświatowe mieszkańców. Współpracowali z Polską Organizacją Wojskową i wchodzili w jej struktury. Te rodzaje działalności, podobnie jak walki z Rosjanami, miały niemały wpływ na wzrost patriotycznych nastrojów mieszkańców Lubelszczyzny i na rozwój ich świadomości polityczno-obywatelskiej.

W książce poświęcono wiele miejsca atmosferze patriotycznego Lublina lat 1914-1918. Z inicjatywy społecznej powstało wówczas i działało aktywnie szereg organizacji charytatywnych niosących pomoc legionistom, ich rodzinom i dzieciom. Powstawały one też na terenie miast powiatowych, w poszczególnych miasteczkach i gminach. Społeczeństwo Lubelszczyzny z należną czcią roztoczyło opiekę nad weteranami powstania 1863 r. Weterani w legionistach widzieli swoich ideowych spadkobierców.

Działalność werbunkowców, legionistów, osób lewicy niepodległościowej - podkomendnych J. Piłsudskiego i tajnej POW sprawiła, że u schyłku wojny społeczeństwo Lubelszczyzny przejawiało dużą aktywność polityczną. Sprawdzianem niepodległościowych i patriotycznych postaw był np. udział w świętowaniu rocznic powstań narodowych. Były nimi także manifestacje i strajki związane z podpisaniem 9 lutego 1918 r. przez państwa centralne traktatu z Ukrainą, odebranego przez Polaków jako kolejny rozbiór Polski. Na znak protestu Polacy - urzędnicy Gubernatorstwa Wojskowego w Lublinie wraz z generałem-gubernatorem Stanisławem Szeptyckim wypowiedzieli Austro-Węgrom służbę. Ludność Lubelszczyzny zdawała swój patriotyczny egzamin jesienią 1918 r., gdy w gruzy sypała się monarchia Habsburgów, a Lublin stawał się widownią tworzenia się polskiej władzy, polskiego wojska, polskiego niepodległego państwa.

O Autorze
Jan Konefał, ur. w 1953 r. w Lipnicy. W latach 1972-1977 studiował historię na KUL-u. Od 1978 r. pracuje w Instytucie Historii KUL. Aktualnie kieruje Katedrą Historii Ruchów Społeczno-Politycznych XIX i XX wieku. W swojej pracy badawczej koncentruje się na zagadnieniach związanych z historią Polski w okresie od Powstania Styczniowego aż po czasy współczesne. Interesuje się również problematyką dotyczącą I wojny światowej i początków niepodległego Państwa Polskiego. Prowadzone przez niego badania dotyczą także biografistyki działaczy społeczno-politycznych osób duchownych. Jest autorem publikacji: Legiony Polskie w Lubelskiem 1914-1918 (1999), Działalność społeczno-polityczna Aleksandra Zawadzkiego (Ojca Prokopa) w Królestwie Polskim 1876-1917 (2000), Bogu i ludziom bezgranicznie oddany. Życie i posługa duszpasterska księdza Stanisława Sudoła (1895-1981), Jastków 1915. Historia i pamięć (2003). W Lublinie i w Stalowej Woli zoorganizował kilka konferencji naukowych, także o zasięgu międzynarodowym. Ich pokłosiem są redagowane bądź współredagowane publikacje: W sztafecie pokoleń. Historia i bieżące zadania harcerstwa (2003), Ksiądz Stanisław Sudoł - człowiek i duszpasterz (1895-1981) (2004), Władysław Grabski - uczony i mąż stanu (2005), COP. Przeszłość, teraźniejszość, przyszłość (2007), Ksiądz Biskup Edward Frankowski. Jego życie to służba i świadectwo (2008). Jest członkiem Towarzystwa Naukowego KUL, Komisji Historycznej PAN Oddział w Lublinie oraz kilku towarzystw regionalnych.

Książka ma na celu przypomnienie i uporządkowanie najważniejszych faktów z bogatej przeszłości Ordynacji Zamoyskiej, zestawienie wizerunków, zasług i potknięć jej właścicieli. Autor prezentuje biogramy w kontekście czasów, w jakich przyszło żyć ordynatom. Opisuje ich służbę publiczną, polityczną i dyplomatyczną, a także - zróżnicowany temperament emocjonalny i duchowy ordynatów. Autor zachowuje naukowy dystans, koncentruje się przede wszystkim na faktach, oceny formułowane są w sposób wyważony. Zwraca uwagę na aktualność wielu spraw pozornie przebrzmiałych i niestosownych, skłania czytelnika do refleksji oraz obiektywnej oceny utartych poglądów.

Siła przyciągania Elwiry Kucharskiej jest cenną książką, dokumentującą losy Polaków mieszkających na obczyźnie, a jednocześnie wypełniającą lukę na tym obszarze badań historycznych. Autorka w gawędziarsko-reporterskim stylu opowiedziała fascynującą historię życia 21 wybranych postaci współczesnej Polonii belgijskiej. Wśród nich znaleźli się: architekt Bohdan Samulski, oficer 1. Polskiej Dywizji Pancernej, autor wielu obiektów architektonicznych, m.in. pałacu gubernatora Konga Belgijskiego, księżna Elżbieta Drucka-Lubecka, mieszkająca od lat 60. w Brukseli, Wiktor Markiewicz, kawaler najwyższych odznaczeń belgijskich, doradca w belgijskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych, ks. Tadeusz Krzemiński, były misjonarz w Kamerunie, obecnie duszpasterz polonijny w Charleroi. Wielogodzinne rozmowy, które autorka przeprowadziła z każdym ze swoich bohaterów, utrwalają na kartach tej książki ich osobiste przeżycia, doświadczenia, aspiracje. Książka napisana piękną polszczyzną, w ciekawej formie kompozycyjnej, pobudzającej wyobraźnię.

Pewnego wieczoru na przyjęciu, które zorganizowałam w Konsulacie Genralnym w Brukseli dla jakże tu w Belgii szanowanych kombatantów - Maczkowców, jeden z nich przyciągnął moją uwagę. Nobliwie wyglądający, bardzo szczupły, elegancki, starszy pan patrzył na mnie z pierwszego rzędu i słuchał mego powitania jakoś inaczej. W jego oczach dostrzegłam magnetyzm, emitujący mądrość i wewnętrzne piękno. Gdy skończyła się część oficjalna uroczystości, rozmawiałam z nim przez kilka chwil. Ciepły, delikatny głos i elegancja umocniły mnie w przekonaniu, że to ktoś niezwykły. Mój gość [...] zostawił we mnie tego wieczoru coś, czego jeszcze nie potrafiłam nazwać. Wkrótce jednak wiedziałam.

Pewnego dnia ten chłopak ze Lwowa odleci ku niebu jak ptak, jak jego koledzy - pomyślałam - i zabierze ze sobą na zawsze historię, jaką los dla niego przeznaczył. A przecież jego życie musiało być fascynujące. Wygląda na człowieka szczęśliwego! Tak powstał pomysł tej książki. [...] z miłości do ludzi.

O Autorce
Elwira Kucharska - Konsul Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Brukseli. Z wykształcenia prawnik międzynarodowy (ze specjalizacją w prawie dyplomatyczno-konsularnym) oraz menedżer. W administracji rządowej - od najniższego stanowiska urzędniczego do najwyższego w służbie cywilnej. Dyrektor biura ekspertów w Urzędzie Rady Ministrów i współautor reformy funkcjonowania administracji rządowej (1997), w tym wdrożenia nowego rozwiązania dotyczącego koordynacji procesów przygotowujących Polskę do akcesji do Unii Europejskiej. Pierwszy dyrektor generalny Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej powołanego w wyniku reformy. Przed przyjazdem na placówkę w Brukseli - dyrektor generalny Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Posiada bogate doświadczenie w zarządzaniu różnymi strukturami instytucjonalnymi, prersonelem i finansami, a także programami restrukturyzacyjnymi. Inicjator i organizator rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości w Polsce oraz światowych kongresów promocji tego sektora. W latach 1976-1995 ekspert i konsultatnt Organizacji Narodów Zjednoczonych. Dyrektor programów UNIDO (Wiedeń) i ITC (Genewa) - największe z nich, wieloletnie, zostały zrealizowane w Maroku i Tunezji. Szczególnie ceni sobie pracę (kierowanie misjami, samodzielny konsulting) w Gwinei, Gabonie, Kamerunie, na Madagaskarze, w Senegalu, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Zairze i innych.

Przedmowa: Andrzej Witkowski

Książka gromadzi 28 biogramów prokuratorów i 55 biogramów sędziów oskarżających w procesach żołnierzy Armii Krajowej i WiN-u. Cenne opracowanie odsłaniające prawdę o zbrodniach sądowych na Lubelszczyźnie w latach 1944-1955, prezentujące bogaty materiał dokumentacyjny, na który złożyły się między innymi protokoły z przebiegu rozpraw sądowych oraz protokoły wykonania wyroków śmierci. Główną bazę źródłową w przygotowaniu tej publikacji stanowiły m.in. akta osobowe prokuratorów i sędziów oraz akta sądów wojskowych z lat 1944-1945, znajdujące się w Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie, także akta procesowe Wojskowego Sądu Rejonowego z lat 1946-1955, obecnie przechowywane w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie.

Głosy o książce

[...] dzieło ze wszech miar potrzebne, będące kolejnym wkładem Autorki w sprawę narodowej pamięci, przedstawiające bolesną prawdę o sprawcach zbrodni sądowych okresu stalinowskiego i ich przestępczych dokonaniach. Szeroki wymiar opiniowanego opracowania wykracza poza zakres poszczególnych not biograficznych.

Autorka przełamuje swoiste tabu milczenia, które w odniesieniu do powojennych sędziów i prokuratorów oraz zbrodni sądowych obowiązywało blisko 60 lat. Zbrodnie sądowe, tj. zabójstwa żołnierzy AK i WiN, a także innych osób, [...] miały jak dotychczas w większości charakter anonimowy po stronie sprawców, o których poza imieniem, nazwiskiem i stopniem wojskowym niewiele wiedzieliśmy. W swojej pracy przywraca również potomnym pamięć ofiar sądowych zbrodni. Ta personalizacja najnowszej historii ma nie tylko wymiar naukowy, ale również moralny. Wypełnia istotną lukę, która występowała w sferze badań stalinowskiego aparatu represji.

Autorka podjęła się z całą odpowiedzialnością i odwagą tego trudnego zadania. Jej przygotowana do druku publikacja przynosi rzetelne opracowane noty biograficzne prokuratorów i sędziów lubelskich sądów wojskowych, działających na Lubelszczyźnie w latach 1944-1955. Noty uzupełnione są opisami spraw sądzonych przez poszczególnych sędziów, z podaniem zapadłych wyroków i faktów ich wykonania. Daje to pełny obraz działalności zarówno poszczególnych prokuratorów preparujących oskarżenia, jak i sędziów odpowiedzialnych za orzekanie zbrodniczych wyroków.

O. Aleksander Hauke-Ligowski - dominikanin spo­krewniony ze znamienitymi rodami europejskimi. Jest znawcą dawnej i współczesnej Rosji, miłośnikiem starych mebli i wieku XIX. W 1977 r. uczestniczył w głodówce w kościele św. Marcina w Warszawie, której celem było uwolnienie więzionych działaczy KOR. Cel został osiąg­nięty. Jeszcze w latach sześćdziesiątych XX w. rozpoczął nielegalne, bo jako cywil, podróże do ZSRR. Działał tam w niezwykle ciekawych i różnorodnych środowiskach in­teligencji: wśród prawosławnych, katolików i niewierzą­cych. Obdarzony pogodą ducha i trzeźwym spojrzeniem na rzeczywistość, o. Aleksander jest mistrzem anegdoty i konwersacji, z których przebija sympatia do świata i lu­dzi, połączona z pewnym dystansem i delikatną ironią. W tej książce mówi o Rosji i Rosjanach, o wojnie, o PRL, o zakonie, o fascynujących losach rodziny Hauków, o po­li­tyce i filozofii. Z jego opowieści wyłania się obraz skom­plikowanej i trudnej historii Polski i Rosji.

Dr Jan Pleszczyński - dziennikarz, publicysta, adiunkt w Zakładzie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej UMCS.

Książka omawia postać, ścieżkę wojskowej kariery oraz działalność gen. Tatara, jednego ze znaczących dowódców AK, który w obliczu możliwości zajęcia terytorium całej Polski przez Armię Czerwoną, wprost opowiedział się za współpracą z ZSRR. Po zakończeniu wojny generał Tatar przeszedł na pełną współpracę z nową władzą i spełnił istotną rolę, zarówno w kwestii zachęcenia do powrotu do kraju i wstępowania do LWP oficerów PSZ na Zachodzie, jak też przejęcia i oddania w ręce komunistycznych władz walorów "złotego" Funduszu Obrony Narodowej. Aresztowanie, proces i wyrok na gen. Tatara oraz innych oficerów LWP o przedwojennym rodowodzie stało się symbolicznym końcem pewnej epoki. Autor przybliża czytelnikowi ważniejsze zagadnienia dotyczące Polski na tle powojennego konfliktu Wschód - Zachód, ale również skomplikowane stosunki międzyludzkie pełne zaufania, a równocześnie zawiści; porusza problemy wojskowe, polityczne oraz finansowe. W opracowaniu tych zagadnień Autorowi pomogły osobiste kontakty z szeregiem osób, np. generałowie Anders i Kopański, pułkownicy Bąkiewicz, Iranek-Osmecki, Protasewicz, Lisiecki, Utnik i szereg innych. W książce ukazane zostały dramaty osobiste poszczególnych ludzi, którzy starali się wywierać na środowisko wojskowe wpływy odmienne od sowieckich, za co zostali okrutnie ukarani.

Książka prezentuje korespondencję Zbigniew S. Siemaszki z Józefem Mackiewiczem w r. 1970 i 1972 oraz w latach 1976-1977 i 1979-1981. Dodatkowo Autor zamieścił pięć swoich opracowań poświęconych Mackiewiczowi, umieszczonych w Aneksach G, H, K, M i N. Zawarł też inne wypowiedzi dotyczące Józefa Mackiewicza i spraw jemu bliskich, które czytelnik znajdzie w korespondencji Józefa Czapskiego ze Zbigniewem S. Siemaszką (Aneks C); w listach ambasadorowej Ireny Sokolnickiej do Zbigniewa S. Siemaszki (Aneks E); we wspomnieniach Karola Zbyszewskiego (Aneks J); w listach Kazimierza Zamorskiego w sprawie autorstwa książki o Katyniu (Aneks L). Aneks A został poświęcony przewidywaniom Józefa Mackiewicza z 1941 r., dotyczącym ewentualnego zwycięstwa Związku Sowieckiego nad Niemcami. Wśród bogatego materiału dokumentacyjnego uwagę zwracają wspomnienia Zbigniew S. Siemaszki o starszym bracie Józefa Mackiewicza, Stanisławie (Aneks B), które wraz z danymi o nim w listach Józefa Czapskiego i we wspomnieniach Karola Zbyszewskiego nadają sprawom poruszonym w tej książce szerszy kontekst.

Publicystyka Zbigniewa S. Siemaszki znalazła swoje miejsce m.in. na łamach „Kultury” paryskiej i „Zeszytów Historycznych”. Współpraca z Jerzym Giedroyciem zaowocowała obszerną korespondencją, obejmującą lata 1959-2000. W tej wymianie poglądów, uwag i spostrzeżeń odsłania się złożoność dwudziestowiecznej historii oraz spojrzenie na sprawy polskie (szczególnie II wojny światowej, ale i powojenne) z perspektywy emigracji.

O Autorze Zbigniew S. Siemaszko urodził się w 1923 r. w majątku Lachowszczyzna (powiat postawski). Przez sześć lat uczęszczał do Gimnazjum oo. Jezuitów w Wilnie, uzyskując małą maturę w 1939 r. Ojciec, Antoni, prawdopodobnie został rozstrzelany przez NKWD wiosną 1940 r., a rodzinę wywieziono do Siemijarska nad Irtyszem. W marcu 1942 r. Zbigniew wstąpił do Wojska Polskiego. Przez Persję, Irak, Palestynę i Południową Afrykę przybył w kwietniu 1943 r. do ośrodka szkoleniowego „cichociemnych” łącznościowców w Polmont (Szkocja). W lipcu 1944 r. przeniesiono go jako radiotelegrafistę (w stopniu kpr. pchor.) do centrali radiowej Sztabu Naczelnego Wodza pod Londynem. Po wojnie zdał maturę w Szkocji i ukończył studia elektroniczne w Polish University College, uzyskując tytuł B.Sc. (Eng.), London University. Później, przez 34 lata, był zatrudniony w przemyśle elektronicznym, głównie w BCC Ltd., wchodzącej w skład Racal Electronics. Przez dłuższy czas pełnił funkcję Chief Engineer - Reliability, mając przede wszystkim do czynienia ze sprzętem radiowym dla wojska. Jednocześnie pogłębiał swoje zainteresowanie sprawami polskimi, szczególnie okresem II wojny światowej. Opublikował szereg opracowań i artykułów, głównie w „Zeszytach Historycznych” i „Kulturze”, wydawanych przez Jerzego Giedroycia, jak również w „Wiadomościach”, „Dzienniku Polskim” i „Przeglądzie Powszechnym” redagowanym przez o. Jerzego Mirewicza SJ. Wygłosił szereg wykładów (również w j. angielskim) w Londynie, Nowym Jorku, Warszawie i Rzymie. W 1956 r. ożenił się z Marią Kolanowską, matematyczką. Mają trzy córki (dwie skończyły historię, jedna - matematykę) i dwóch wnuków.

Antologia Sprawy i troski 1956-2005 gromadzi teksty napisane na przestrzeni 50 lat. Tematyka opracowań zawartych w tej książce dotyczy różnych zagadnień historyczno-politycznych, sięgających okresu od rewolucji bolszewickiej w 1917 r. do czasów współczesnych i obecnej sytuacji w Polsce, którą Autor ocenia bardzo negatywnie, twierdząc, że dzisiejsze państwo polskie nie przeżyło odrodzenia, ale stanowi jedynie ewolucję systemu PRL. Autor dąży do obiektywnego przedstawienia dziejów Armii Krajowej i Powstania Warszawskiego. Podejmuje polemikę z ogólnie poważanymi osobistościami, m.in. z Janem Nowakiem-Jeziorańskim o nastawienie Berlinga do Powstania Warszawskiego lub ze Stefanem Kisielewskim o rolę, jaką w historii i kulturze odegrał Paweł Jasienica. Dotyka również kwestii mało znanych, jak choćby zaangażowanie niektórych Brytyjczyków w sprawy polskie podczas ostatniej wojny.

Dla większości Polaków „zanikanie nadziei” na wolność i niepodległość ojczyzny zaczęło się dopiero po upadku Powstania Warszawskiego, a może nawet po konferencji w Jałcie w lutym 1945 r. Przedtem, w czasie walk o Monte Cassino, pod Ankoną i pod Falaise, dominowała wielka nadzieja na Niepodległą Polskę. Natomiast według Zbigniewa S. Siemaszki „zanikanie nadziei” zaczęło się znacznie wcześniej, bo już w latach 1942-1943. Powodem takiego stanu rzeczy było stopniowe wzmacnianie pozycji Sowietów na arenie wojny z Hitlerem. Na przełomie 1943 i 1944 r. Autor obecnego tomu wspomnień zdał sobie sprawę (dzięki artykułom Stanisława Mackiewicza), że oddanie Polski w ręce Sowietów nastąpiło już na konferencji w Teheranie (28 XI - 1 XII 1943 r.); to oznaczało koniec wszelkich nadziei na suwerenność.

Takie rozumienie sytuacji z pewnością przyczyniło się do tego, że Autor nie dążył do bohaterstwa, a swoje zaangażowanie w działania wojenne ograniczył do sumiennego wykonywania obowiązków. Po ewakuacji z Sowietów wiosną 1942 r. dwukrotnie stacjonował w Iraku i dwukrotnie w Palestynie. Przez kilka miesięcy przebywał w Południowej Afryce, skąd trafił do ośrodka wyszkoleniowego cichociemnych łącznościowców w Szkocji. Tuż przed Powstaniem Warszawskim został przeniesiony do sztabowej Kompanii Radiotelegraficznej pod Londynem.

Książka jest obrazem losów autora oglądanym z trzech perspektyw: pamiętnika z lat 1942-1945 pisanego „na gorąco”, fragmentów opublikowanych już prac autora dotyczących tego okresu i wydarzeń przywołanych w pamiętniku, a także współczesnych refleksji i dopowiedzeń. Wiele miejsca Zbigniew S. Siemaszko poświęca swoim kolegom, dowódcom, pisząc o nich szczerze, niekiedy z przekąsem i dowcipnie. Opisuje również przekazywanie drogą radiową telegramów między Warszawą, Londynem i Brindisi na południu Włoch - szczególnie ciekawy i przejmujący jest opis kontaktów w okresie Powstania Warszawskiego.

Przedmowa: prof. dr hab. Zygmunt Mańkowski

Studia rekonstruujące wiedze o polskim podziemnym froncie. Składają się ze szkiców, przyczynków, biogramów i gloss dotyczących działalności oddziałów partyzanckich na Kielecczyźnie. Oprócz tekstów dotyczących postaci znanych jak mjr Hubal - Henryk Dobrzański czy legendarnego oddziału „Jędrusie”, w tomie znajdziemy szereg tekstów poświęconych mniej znanym sprawom i epizodom, m.in.: zaopatrzeniu w broń i amunicję, współpracy z partyzantką radziecką, przenikającą na ten obszar, atakom na lokalne więzienia i posterunki, jak też porażkom. Dostarczają cennej wiedzy o 2. Pułku Legionów Armii Krajowej i jego współdziałaniu na sandomierskim przyczółku, akcjach oddziałów partyzanckich na jednostki gospodarzy i więzieniu w Staszowie, Bodzentowie, Opatowie, Mielcu, o konspiracyjnym piśmie „Odwet”, wydawanym przez Biuro Informacji i Propagandy Armii Krajowej Okręgu Krakowskiego, o ruchu oporu w Rzeszowskim, o akcjach wysiedleńczych, dokonywanych przez Niemców w dystrykcie krakowskim. Praca ta charakteryzuje się doskonałą znajomością typografii regionalnej, rzetelnością naukową, umiejętnością kreślenia klimatu tamtych heroicznych czasów. Lektura książki skłania do zwrócenia baczniejszej uwagi na regionalny i lokalny wymiar „wielkiej” historii.

O Autorze
Piotr Sierant, pseudonim Marian (w AK), Wojciech Brzozowski, Jacek Lewart, Ziemowit Rybnicki (w publikacjach); historyk, chemik, pisarz. W okresie II wojny światowej działał w konspiracji (ZWZ/AK 1941-1943), następnie w oddziale „Jędrusie” (1944), w czasie akcji „Burza” w 2. Pułku Piechoty Legionów AK (awansował do stopnia podporucznika). W latach 1948-1952 odbył studia na Uniwersytecie Jagiellońskim; doktorat obronił na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie w Londynie (1985). W latach 1952-1966 odsunięty, z uwagi na swoją przeszłość, od wykonywania zawodu. Od 1956 r. prowadzi samodzielne prace badawcze nad najnowsza historią Polski. Autor licznych studiów i rozpraw naukowych, publikowanych m.in. w „Zeszytach Historycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego”, „Roczniku Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego”, „Przeglądzie Historyczno-Wojskowym”, „Studiach Historycznych” i innych. Członek Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce, Instytutu Piłsudskiego w Ameryce, Polsko-Amerykańskiego Stowarzyszenia Historyków oraz szeregu organizacji kombatanckich i polonijnych. Odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari (V), Krzyżem Walecznych, Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Partyzanckim.

Opracowanie przybliżające czytelnikowi działalność pomocniczych służb pułkowych w 2. Pułku Piechoty Legionów Armii Krajowej w okresie jego istnienia (od lipca 1944 r. do zdemobilizowania w grudniu 1944 r.) oraz jego zadania i warunki wykonania. Ważne miejsce zajmują piosenki żołnierskie związane z 2. PPLeg. AK - świadczą one o dziedzictwie historycznym pułku, są znamieniem jego życia wewnętrznego. Aktywność służb 2. PPLeg. AK przejawia się m.in. w meldunkach Komendy Okręgu AK „Jodła”, kierowanych do Komendy Głównej AK (obszar Okręgu Radomsko-Kieleckiego, ziemi opatowsko-sandomierskiej, partyzantki na Kielecczyźnie).

O Autorze
Piotr Sierant, pseudonim Marian (w AK), Wojciech Brzozowski, Jacek Lewart, Ziemowit Rybnicki (w publikacjach); historyk, chemik, pisarz. W okresie II wojny światowej działał w konspiracji (ZWZ/AK 1941-1943), następnie w oddziale "Jędrusie" (1944), w czasie akcji "Burza" w 2. Pułku Piechoty Legionów AK (awansował do stopnia podporucznika). W latach 1948-1952 odbył studia na Uniwersytecie Jagiellońskim; doktorat obronił na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie w Londynie (1985). W latach 1952-1966 odsunięty, z uwagi na swoją przeszłość, od wykonywania zawodu. Od 1956 r. prowadzi samodzielne prace badawcze nad najnowsza historią Polski. Autor licznych studiów i rozpraw naukowych, publikowanych m.in. w "Zeszytach Historycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego", "Roczniku Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego", "Przeglądzie Historyczno-Wojskowym", "Studiach Historycznych" i innych. Członek Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce, Instytutu Piłsudskiego w Ameryce, Polsko-Amerykańskiego Stowarzyszenia Historyków oraz szeregu organizacji kombatanckich i polonijnych. Odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari (V), Krzyżem Walecznych, Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Partyzanckim.

W swojej książce wybitny literaturoznawca, filolog-edytor, biograf zaprezentował sylwetki 32 uczonych, będących przedstawicielami różnych dziedzin humanistyki. Śledząc ich kariery naukowe, starał się szczególnie zaakcentować okres lubelski w ich działalności badawczej. Praca i życie większości prezentowanych tu humanistów wpisują się więc w naukowy pejzaż Lublina. Czytelnik zetknie się tu z najbardziej sztandarowymi postaciami polskiej humanistyki - H. Łopacińskim, S. Srebrym, W. Hahnem, J. Krzyżanowskim, J. Kleinerem, M. Dłuska, J. Parandowskim, H. Elzenbergiem.

O Autorze
Jerzy Starnawski, historyk literatury polskiej, filolog-edytor, bibliograf, emerytowany profesor zwyczajny, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności, członek czynny Towarzystwa Naukowego KUL, członek korespondent Lubelskiego Towarzystwa Naukowego. Ogłosił ponad tysiąc prac, w tym kilkadziesiąt książkowych. Główne kręgi zainteresowań w zakresie literatury polskiej: romantyzm, literatura staropolska, neolatynistyka polska. Zajmował się naukami pomocniczymi historii literatury polskiej (bibliografia i edytorstwo). Najważniejsze prace: Dzieje wiedzy o literaturze polskiej. Do końca wieku XVIII (1984), Sylwetki lwowskich historyków literatury (1997), Z dziejów polskiej nauki o literaturze dwanaście rozpraw (2004).

Przedmowa: ks. Zygmunt Zieliński

Pionierska monografia na temat Kościoła katolickiego w ZSRR. Autor sięga w niej do korzeni działalności kościelnej, ukazując równocześnie jej trudny i bolesny rozwój. Praca łączy kompetencję, wyczerpującą kwerendę oraz erudycyjność z doświadczeniem dnia codziennego czteroletniej posługi duszpasterskiej na tamtym terenie. Czytelnikowi zatem nie udzieli się dystans, który nierzadko towarzyszy naukowcom apriorycznie badającym rzeczywistość.

Dla uczczenia 200. rocznicy powstania Diecezji Lubelskiej oraz uroczystej Peregrynacji Kopii Ikony Matki Boskiej Częstochowskiej po Ziemi Lubelskiej i Chełmskiej wydawnictwo Norbertinum opublikowało reprint monumentalnego dzieła ks. Jana Ambrożego Wadowskiego. Zostało ono opublikowane w 1907 roku i do tej pory nie było wznawiane, a zasługuje na szczególną uwagę ze względu na bogaty materiał dokumentujący dzieje najstarszych świątyń Lublina: kościoła Trójcy Przenajświętszej na Zamku lubelskim, kościoła św. Mikołaja na Czwartku, kościoła św. Michała Archanioła (starej fary, dziś nieistniejącej), kościoła św. Stanisława przy klasztorze oo. Dominikanów, kościoła Świętego Ducha, kościoła Wniebowzięcia NMP (powizytkowskiego), kościoła Świętego Krzyża, kościoła Nawrócenia św. Pawła Apostoła przy byłym klasztorze oo. Bernardynów. Monografia ks. Wadowskiego, mimo swojej prawie 100-letniej historii, odznacza się wysokim poziomem naukowym i wykazuje wybitne walory warsztatu pracy autora. Pozostaje wciąż najbardziej wnikliwym studium kościelnych dziejów miasta, zwłaszcza w odniesieniu do jego początków. Poprzedzone zostało wstępami: abpa Józefa Życińskiego oraz ks. dra Jarosława R. Marczewskiego, podkreślającymi wagę przypomnianego dzieła dla dokumentowania dziejów Kościoła lubelskiego.

O Autorze
Ks. Jan Ambroży Wadowski urodził się 26 sierpnia 1839 r. w położonym na północ od Lublina miasteczku Kamionka. Rodzice, Tomasz i Marianna z d. Drozdowska, byli właścicielami dużego gospodarstwa rolnego, a ponadto ojciec piastował urząd miejscowego burmistrza. Przez 2 lata Jan Wadowski uczęszczał do miejscowej szkoły elementarnej, po czym przez dłuższy czas kształcił się prywatnie. W wieku 16 lat, idąc za głosem odkrytego powołania, wstąpił do lubelskiego klasztoru dominikanów. Po odbyciu nowicjatu, w 1857 r. złożył uroczyste śluby zakonne, przyjmując zarazem imię Ambroży. W klasztornym studium kontynuował edukację w zakresie filozofii i teologii. W 1860 r. został wysłany do Akademii Duchownej w Warszawie w celu odbycia pełnych studiów teologicznych. W 1862 r. przyjął święcenia kapłańskie z rąk biskupa lubelskiego Wincentego a Paulo Pieńkowskiego. Wskutek przeprowadzonej przez zaborców w 1864 r. represyjnej akcji kasaty klasztorów w Królestwie Polskim, przez kilkanaście miesięcy przebywał w klasztorze w Gidlach, przeznaczonym dla zakonników ze skasowanych placówek warszawskich. W tym czasie starał się o przyjęcie do grona lubelskiego duchowieństwa diecezjalnego. W 1866 r. uzyskał dekret sekularyzacyjny, jednakże sprzeciw władz zaborczych uniemożliwił mu inkardynację do rodzinnej diecezji. Miejscem pełnienia posługi kapłańskiej stała się diecezja kujawsko-kaliska. W 1867 r. podjął pracę w charakterze wikariusza katedralnego we Włocławku, a jednocześnie w latach 1868-1870 pełnił obowiązki wykładowcy historii Kościoła w tamtejszym seminarium duchownym. W 1871 r. został inkardynowany do diecezji lubelskiej. W latach 1871-1872 pełnił posługę wiakriusza w lubelskiej katedrze. W okresie 1872-1883 był sekretarzem lubelskiego konsystorza generalnego, a w latach 1883-1884 - jego regensem. W 1883 r. został mianowany notariuszem sądu biskupiego I i II instancji. Od 1872 do 1884 r. ks. Wadowski prowadził wykłady z zakresu historii Kościoła w lubelskim seminarium duchownym. W 1879 r. otrzymał godność kanonika kapituły kolegiaty zamojskiej, a po 28 latach, tzn. na kilka miesięcy przed śmiercią, został jej prałatem scholastykiem. W 1876 r. objął stanowisko administratora parafii Bystrzyca. W 1881 r. zbudował nową plebanię, a w 1888 powiększył miejscowy kościół. W 1895 r. został administratorem parafii w Abramowicach. Wśród jego licznych zajęć i obowiązków dominowała wtedy aktywność katechetyczna wśród dzieci i młodzieży oraz zaangażowanie w ruch pielgrzymkowy. W 1904 r. objął etat wikariusza, przysługujący opiekunowi pokapucyńskiego kościoła pw. św.św. Piotra i Pawła w Lublinie. Na tym stanowisku pozostał aż do śmierci 24 maja 1907 r. Jego pogrzeb stał się wielką manifestacją religijną.
(na podst. przedmowy ks. dra Jarosława R. Marczewskiego)

Prof. dr Tadeusz Wyrwa jest żarliwym obrońcą i propagatorem idei patriotyzmu pojętego jako cnota o niemal religijnym wymiarze, jako "uczucie, przywiązanie do ojczyzny i w konsekwencji gotowość do poświęceń dla wspólnego dobra". W swoich esejach historycznych zawartych w tej książce wskazuje m.in. na wypaczenia tej idei w komunistycznej i postkomunistycznej polskiej rzeczywistości. Powodowany troską o przyszłość Polski, zwraca swą uwagę na problemy kształtowania postaw patriotycznych w umysłach i sercach młodego pokolenia. Ukazuje kluczowe znaczenie przykładu starszych (rodziców, ale obecnie głównie rządzących) dla wyrobienia cnoty miłości ojczyzny.

Najdłuższy tekst zamieszczony w książce nosi wiele mówiący tytuł: Młodzieży, gdzie jesteś...? Zawarty w nim wywód o szerokiej historycznej perspektywie półwiecza komunizmu w Polsce kończy gorzka refleksja o braku miejsca dla młodzieży we współczesnej gospodarczej i politycznej codzienności Polski. Niebezpieczne zjawisko opuszczania kraju przez młodzież lub radykalizowania jej postaw stanowi zagrożenie dla przyszłości ojczyzny...

O Autorze
Tadeusz Wyrwa urodził się w 1926 r. w Warszawie. Podczas II wojny światowej był żołnierzem Podziemia na Kielecczyźnie; najpierw łącznikiem, a następnie partyzantem w oddziale kpt./mjr. Józefa Wyrwy, ps. „Furgalski” - „Stary” (jednego z najbliższych współpracowników mjr. „Hubala”; później 25 pp AK). W styczniu 1945 r. został aresztowany przez wojska sowieckie, uwięziony najpierw w Końskich, później w Łodzi, skąd uratował się ucieczką. W 1947 r. przedostał się do Niemiec Zachodnich.

Po dwuletnich studiach prawniczych w Kilonii wyjechał do USA, gdzie popadł w konflikt z władzami w związku z odmową, jako uchodźca polityczny i obywatel polski, wcielenia go do armii amerykańskiej. W następstwie tego konfliktu wyjechał (w 1952 r.) do Hiszpanii. W Madrycie ukończył studia uniwersyteckie i otrzymał (w 1958 r.) stopień doktora nauk politycznych (specjalizacja: prawo międzynarodowe).

Od 1960 r. mieszka we Francji, gdzie - poświęcając się pracy naukowej - uzyskał (w latach 1963-1968) trzy doktoraty: nauk politycznych na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie w Londynie (1960 r.), prawa na Uniwersytecie Paryskim (1963 r.) oraz Lettres et Sciences Humaines na Sorbonie (1968 r.). Pracował w Centre National de la Recherche Scientifique, gdzie awansował do stopnia dyrektora studiów (profesora uniwersytetu).

Pisarz, historyk, współpracownik „Kultury” - „Zeszytów Historycznych”, T. Wyrwa jest autorem kilkunastu książek i licznych artykułów w języku francuskim i polskim. Należy do kilkunastu stowarzyszeń, m.in.: Towarzystwa Historyczno-Literackiego (Paryż), Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie (Londyn), Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie (Londyn), Polskiej Akademii Umiejętności (Kraków), Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (Warszawa), Association des Ecrivains de Langue Française (Paryż), Société Française d'Etudes du Seizième Siècle (Paryż), Société d'Histoire du Droit (Paryż), Association des Ecrivains Combattants (Paryż). Od 2004 r. jest członkiem Académie Européenne des Sciences des Arts et des Lettres (Paryż).

Laureat nagród: paryskiej „Kultury” (1991); Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie (1993); Polskiej Fundacji Kulturalnej im. Edwarda Raczyńskiego w Londynie, przyznanej w 2000 r. za książkę Bezdroża dziejów Polski. Kraj i emigracja po 1 września 1939 (Wyd. Norbertinum, Lublin 1998); im. Jerzego Giedroycia, przyznanej w 2002 r. przez Senat Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie za książkę Krytyczne eseje z historii Polski XX wieku (PWN, Warszawa 2000).

W swoim najnowszym tomie prof. Wyrwa zgromadził artykuły z lat 1999-2000. Dotyczą one dziejowych przemian w czasie od Oświecenia do współczesności. Liczne spośród zamieszczonych w nim opracowań ukazywały się w periodykach emigracyjnych i krajowych. W wielu rozprawach Autor powraca do okresu międzywojennego, omawia także koncepcję naszych dziejopisów i szkół historycznych czy epokę Powstania Listopadowego w nowym ujęciu, nie zabrakło rozdziału o AK oraz relacji Szwedki o Powstaniu Warszawskim. Bogactwo tomu leży w jego różnorodności - czytelnik znajdzie w nim sądy Francuzów o Słowackim, omówienie monografii Paszkowskiego o Strzeleckim czy rozdział o sądach Francuzów o polskiej emigracji.

O Autorze
Prof. Tadeusz Wyrwa, ur. 1926 r. w Warszawie, pisarz, historyk, członek kilkunastu polskich i francuskich stowarzyszeń naukowych, współpracownik „Kultury”, „Zeszytów Historycznych”, autor wielu artykułów i książek. Laureat nagród: paryskiej „Kultury” (1991), Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie (1993), Polskiej Fundacji Kulturalnej im. E. Raczyńskiego w Londynie za książkę Bezdroża dziejów Polski. Kraj i emigracja po 1 września 1939 r., Nagrody im. Jerzego Giedroycia, przyznanej przez Senat UMCS w Lublinie za książkę Krytyczne eseje z historii Polski XX wieku. W 1958 r. ukończył w Madrycie studia z zakresu nauk politycznych (doktorat z prawa międzynarodowego). W latach 1960-1968 uzyskał trzy doktoraty: nauk politycznych PUNO w Londynie, prawa na Uniwersytecie Paryskim, Lettres et Sciences Humaines na Sorbonie.

Zbiór kilkunastu opowieści o ludziach, budowlach i wydarzeniach wpisanych na trwałe w dzieje Lublina. Biernat z Lublina, Jan Kochanowski, Sebastian Fabian Klonowic, Jakub Icchak Horowic („Widzący z Lublina”), Józef Czechowicz, dzieje Kaplicy Zamkowej, lubelskiej fary, początki KUL-u - to tylko wybrane fragmenty bogatej i frapującej historii miasta. Opowiadania zostały podane czytelnikowi w stylu barwnej legendy. Legenda splata się tutaj z faktami historycznymi, podania i dokument wzajemnie się uzupełniają. Tej kompozycji historyczno-literackiej towarzyszą anegdoty i humorystyczne obrazki obyczajowe. Książkę te polecamy miłośnikom miasta i regionu - znajdą tu wiele szczegółów o najcenniejszych zabytkach i życiu mieszkańców Lublina w minionych wiekach, również nauczycielom jako pomoc na lekcjach przybliżających wiedzę o regionie.

O Autorze
Józef Zięba, ur. 1932 r. w Powursku na Wołyniu, ukończył studia polonistyczne na KUL w Lublinie, doktorat uzyskał w Instytucie PAN w Warszawie, założyciel i wieloletni kierownik Muzeum Literackiego im. Józefa Czechowicza w Lublinie. Autor m.in. siedmiu tomików wierszy, powieści Dzierżak (1978) oraz opowieści lubelskich, opublikowanych w tomie Wspaniały dar króla, Poeta-burmistrz i inne lubelskie opowieści, oraz wspomnień kresowych Znad Stochodu (2001).

Literacko opracowane wspomnienia ukazujące życie wołyńskiej osady, znanej przed wojną z największego w Polsce artyleryjskiego poligonu. Autor wraca w nich do okresu swojego dzieciństwa i dorastania, które splotły się z tragicznym okresem w dziejach narodu polskiego: schyłek II Rzeczpospolitej, dramat dwóch okupacji. W sposób niezwykle przejmujący wspomina Autor ucieczkę swojej rodziny przed rzeziami ukraińskich nacjonalistów. Wspomnienia otrzymały I nagrodę w konkursie „Polacy na Wołyniu i Polesiu 1939-1946” i wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie ogłoszonym przez Archiwum Wschodnie: „Kresy Wschodnie przed okupacją 1939-1945”. Fragmenty ukazały się w tomie Wypędzeni ze Wschodu - wspomnienia Polaków i Niemców ("Borussia" 2001; przekład na j. niemiecki "Borussia" 2000).

O Autorze
Józef Zięba, ur. 1932 r. w Powursku na Wołyniu, ukończył studia polonistyczne na KUL w Lublinie, doktorat uzyskał w Instytucie PAN w Warszawie, założyciel i wieloletni kierownik Muzeum Literackiego im. Józefa Czechowicza w Lublinie. Autor m.in. siedmiu tomików wierszy, powieści Dzierżak (1978) oraz opowieści lubelskich, opublikowanych w tomie Wspaniały dar króla, Poeta-burmistrz i inne lubelskie opowieści, oraz wspomnień kresowych Znad Stochodu (2001).

Franciszek Żurek („Płomyk”, „Ostroróg”) urodził się w 1895 r. w Olszance na ziemi krasnostawskiej. W 1908 r. zamieszkał wraz z rodziną we wsi Krynica, gdzie jego rodzice kupili kilkuhektarowe gospodarstwo. Wychowany w duchu patriotyzmu, już jako młody człowiek zaangażował się w działalność niepodległościową. Był członkiem Oddziałów Lotnych dezorganizujących tyły wojsk rosyjskich, uczestniczył w powoływaniu na terenie powiatu krasnostawskiego Polskiej Organizacji Wojskowej i Narodowego Wydziału Lubelskiego. Był również działaczem Polskiego Stronnictwa Ludowego. Helena Orsza Radlińska w swojej przedmowie do wydania pierwszego książki napisała:

Jako „obywatel «Płomyk»” codziennymi niemal czynami rozświetlał mroki wiosek, budzących się do twórczego udziału w życiu narodowym. [...] W wojnie 1920 r. i w powstaniu śląskim prowadził znowu prace dywersyjne, wymagające samotnego męstwa i najtrudniejszego panowania nad sobą. W rzadkich chwilach wolnych kształcił się żarliwie, porzucając jednak kurs czy szkołę rolniczą na pierwszą pobudkę, wzywającą do nowej walki”.

Po zakończeniu działań wojennych i odzyskaniu przez Polskę niepodległości Franciszek Żurek zaangażował się w działalność Związku Młodzieży Wiejskiej w powiecie krasnostawskim, a w 1921 r. został członkiem Zarządu Głównego PSL „Wyzwolenie”. Tak jak wielu zasłużonych uczestników walk o niepodległość, otrzymał nadział ziemi na Kresach Wschodnich i w 1922 r. został osadnikiem wojskowym, osiedlając się we wsi Podzamcze koło Krzemieńca.

W wyniku agresji Armii Czerwonej na Polskę 17 września 1939 r. Franciszek Żurek podzielił los wielu Polaków, mieszkańców Kresów Wschodnich, wywiezionych na nieludzką ziemię. Po ponad dwuletnim pobycie wraz z rodziną na zesłaniu, uwolniony na mocy amnestii ogłoszonej w 1941 r. udał się w swoją ostatnią podróż. Dotarłszy do miejscowości Guzar w Uzbekistanie, jednego z miejsc, gdzie formowana była Armia Polska na Wschodzie, zachorował na tyfus i zmarł 7 kwietnia 1942 r.

Książka Powiat krasnostawski w walce o wolność opisuje dzieje stron rodzinnych Franciszka Żurka, opowiada o mieszkańcach ziemi krasnostawskiej i ich udziale w walkach o odzyskanie niepodległości, począwszy od okresu manifestacji patriotycznych poprzedzających wybuch Powstania Styczniowego, aż po wojnę polsko-bolszewicką w 1920 r.

Tom drugi, poświęcony formacji wojskowej „Baszta”, ukazujący przemiany w jej historii od jesieni 1939 r. do końca Powstania Warszawskiego i walk na Mokotowie (27.09.1944 r.). Prezentuje bogate w szczegóły, różnorodne teksty wspomnień i relacji, przebliżające czytelnikowi codzienną rzeczywistość tamtych dni przez pryzmat osobistych przeżyć, doświadczeń, jak również refleksji autorów. W opracowaniu opublikowano również wykaz wszystkich żołnierzy, będących członkami tej kompanii w latach 1939–1945. Zestawienie zawierające krótkie biogramy, ukazujące drogę konspiracyjno-powstańczą żołnierzy, zostało przygotowane przez dr. Stanisława Wydżgę, żołnierza tej kampanii, latami gromadzącego dokumentację do dziejów kompanii „Baszta” i wykazu jej żołnierzy.

Redakcja: Lech Maliszewski

Książka o magicznej rzeczywistości, w której narodziła się II Rzeczpospolita. Publikacja gromadzi opracowania nowatorskie, przeglądowe i popularne autorów polskich i zagranicznych, także materiały źródłowe, po raz pierwszy publikowane w Polsce: teksty Isaaca Bashevisa Singera, laureata Literackiej Nagrody Nobla; tekst Hansa Macka, gimnazjalisty z Bielska, który w 1935 r. napisał wiersz o Marszałku - ta literacka perełka została odkryta dopiero w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej, w ubiegłym roku przetłumaczono ją na język polski; tekst francuskiego generała Louisa Faury'ego, napisany w 1937 roku. Autorzy tomu, głównie profesorowie historii, ale również politolodzy, filolodzy, pisarze zajmują się pomijanymi dotąd sferami działalności Marszałka, ich prace ukazują go w wielu momentach dziejowych. Nie stosują przy tym ani płaskiego uproszczenia, ani monograficznej pełni, piszą ciekawie i rzeczowo. Lektura skłania do zanurzenia się w rwącym strumieniu faktów i ich interpretacji; utworów, pamiątek, reprodukcji obrazujących życie i działalność Marszałka (książka zawiera 20 rycin i 15 dotąd nie publikowanych fotografii ze zbiorów Jana Rećki i Zbigniewa Nestorowicza).

Przedmowa: Piotr Paweł Gach

Książka powstawała w latach 2004-2006, służy upamiętnieniu 25-lecia strajków w Świdniku, Lublinie i w innych zakładach Lubelszczyzny oraz przypomnieniu okoliczności powstania i różnych form działalności NSZZ „Solidarność” Regionu Środkowowschodniego. Jest rezultatem pracy badawczej Zespołu Historycznego, powołanego przez Zarząd Regionu wobec niedostatku badań i publikacji na te tematy.

Publikacja prezentuje pokaźnych rozmiarów zestaw zagadnień. Opracowania w niej zawarte mają charakter pionierski, a zarazem źródłowy, przygotowane zostały na podstawie zebranych materiałów archiwalnych, przechowywanych w zbiorach prywatnych i państwowych (Archiwum Pamięci Narodowej w Lublinie, Archiwum Państwowe w Lublinie, Archiwum Regionu Środkowowschodniego NSZZ „Solidarność” w Lublinie).

Dzięki wnikliwej pracy badaczy, w świetle nieznanych dotąd materiałów archiwalnych, ukazana została panorama życia i działalności społeczeństwa regionu lubelskiego, zmagań z komunistyczną władzą od czasu zakończenia II wojny światowej o niepodległość i sprawiedliwość, a także sposoby i kierunki działań przedsiębrane przez te władze jawnie i w ukryciu.